Iσπανία: Γιατί η «Guernica» πυροδοτεί ακόμη πολιτική ένταση
Η αριστουργηματική τέχνη του Πάμπλο Πικάσο δεν ανήκει μόνο στις αίθουσες των μουσείων, αλλά καταφέρνει να διεισδύει και στο πεδίο της εξουσίας, της πολιτικής διαμάχης, της ιστορικής μνήμης και των συμβόλων. Η Guernica αυτές τις μέρες γίνεται ξανά αντικείμενο διαμάχης ανάμεσα στη Μαδρίτη και στους Βάσκους, μετά το αίτημα των τελευταίων να μεταφερθεί ο διάσημος πίνακας στο Μουσείο Γκουγκενχάιμ στο Μπιλμπάο, για να τιμηθεί η 90η επέτειος του βομβαρδισμού της βασκικής πόλης.
Το έργο εκτίθεται στο Μουσείο Reina Sofía στη Μαδρίτη από το 1992 και όλα τα αιτήματα για τη μεταφορά του στη Χώρα των Βάσκων, αλλά και σε άλλα μουσεία, έχουν απορριφθεί. Η βασκική κυβέρνηση επιθυμεί το έργο να εκτεθεί στο Γκουγκενχάιμ από την 1η Οκτωβρίου έως τις 30 Ιουνίου, στο πλαίσιο της επετείου των 90 χρόνων από τον βομβαρδισμό της πόλης.
Η νέα άρνηση όξυνε τα πολιτικά πάθη και οδήγησε σε έντονους διαλόγους μεταξύ της προέδρου της Μαδρίτης, Ισαμπέλ Ντίαθ Αγιούσο και του Αϊτόρ Εστεμπάν από την πλευρά των Βάσκων που αλληλοκατηγορήθηκαν για «επαρχιωτισμό».
«Έχει η ισπανική κυβέρνηση το θάρρος να μετακινήσει τη Guernica»;
«Δεν έχει νόημα να επιστρέφονται όλα στον τόπο προέλευσής τους», δήλωσε η Αγιούσο. «Σε αυτή την περίπτωση θα έπρεπε να στείλουμε όλα τα έργα του Πικάσο στη Μάλαγα», πρόσθεσε αναφερόμενη στην πόλη όπου γεννήθηκε ο ζωγράφος.
«Αυτό εκφράζει μια επαρχιακή νοοτροπία, ενώ ο πολιτισμός είναι οικουμενικός», συνέχισε επισημαίνοντας ότι το Reina Sofía επιμένει πως η μετακίνηση της Guernica ενέχει κίνδυνο φθοράς του έργου.
Ο Εστεμπάν αντέτεινε ότι, αν κάποιος είναι επαρχιώτης, αυτή είναι η Αγιούσο, της οποίας η αντίληψη για την εθνική ταυτότητα «είναι να πίνει μπύρα στη βεράντα ενός μπαρ», αναφερόμενος στην επιμονή της να κρατήσει τα μπαρ ανοιχτά κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Ο πρόεδρος της Αυτόνομης Περιφέρειας της Χώρας των Βάσκων, Ιμανόλ Πραδάλες, διερωτήθηκε: «Έχει η ισπανική κυβέρνηση το θάρρος να μετακινήσει τη Guernica; Έβγαλαν τον Φράνκο από τον τάφο του και δεν μπορούν να μεταφέρουν έναν πίνακα από τη Μαδρίτη; Η απόφαση είναι δική τους».
Τι απάντησε το μουσείο της Μαδρίτης
Σε ανακοίνωσή του, το Reina Sofía επικαλέστηκε τον κίνδυνο φθοράς του έργου ως βασικό λόγο της άρνησης δανεισμού. «Το έργο διατηρείται σήμερα σε σταθερές συνθήκες χάρη σε αυστηρούς κανόνες», ανέφερε το μουσείο. «Ωστόσο, σε περίπτωση μετακίνησης, οι διαστάσεις του, η φύση των υλικών του και η κατάσταση διατήρησης του—σε συνδυασμό με τις σημαντικές φθορές που έχει υποστεί με την πάροδο του χρόνου—το καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτο σε κάθε μορφή μετακίνησης, η οποία είναι αναπόφευκτη κατά τη μεταφορά έργων τέχνης. Τέτοιες μετακινήσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέες ρωγμές, αποκόλληση της ζωγραφικής επιφάνειας ή ακόμη και σκισίματα στο υπόστρωμα· για τον λόγο αυτό, η μετακίνησή του αποθαρρύνεται πολύ έντονα».
Οι βασκικές αρχές αντιδρούν στην απόφαση και τις τελευταίες ημέρες έχουν εντείνει τις επαφές με τον Ισπανό υπουργό Πολιτισμού, Ερνέστ Ουρτασούν, προκειμένου να διερευνηθούν οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα μπορούσε να εγκριθεί ο δανεισμός. Και οι δύο πλευρές συμφώνησαν να μεταθέσουν τη συζήτηση για μετά το Πάσχα.
O αγώνας των Βάσκων για ανεξαρτησία και ο ρόλος της ΕΤΑ
Το 2000, το Reina Sofía απέρριψε αίτημα του MoMA να δανειστεί τον πίνακα, δηλώνοντας ότι «το σπουδαίο σύμβολο του μουσείου μας πρέπει να παραμένει, χωρίς εξαίρεση, εκτός της πολιτικής δανεισμού έργων σε άλλα μουσεία».
Αυτή τη φορά, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Reina Sofía στη Μαδρίτη απέρριψε το αίτημα του Μουσείου Γκουγκενχάιμ στο Μπιλμπάο να δανειστεί τη Guernica του Πάμπλο Πικάσο, ανακαλώντας μνήμες από ένα επώδυνο πολιτικό παρελθόν στην Ισπανία. Το Γκουγκενχάιμ, που βρίσκεται στη Χώρα των Βάσκων, επιθυμούσε να εκθέσει το αριστούργημα του 1937 για εννέα μήνες από το φθινόπωρο, με αφορμή την 90ή επέτειο τόσο της ίδρυσης της πρώτης βασκικής κυβέρνησης όσο και του βομβαρδισμού της Γκερνίκα από ναζιστικές δυνάμεις που συμμάχησαν με τον Φράνκο.
Παρότι το Reina Sofía έχει απορρίψει πολλές φορές αιτήματα δανεισμού από ιδρύματα και μουσεία σε όλο τον κόσμο, η άρνηση προς το Γκουγκενχάιμ έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Χώρα των Βάσκων θεωρεί εδώ και καιρό ότι το έργο ανήκει στον τόπο όπου εκτυλίχθηκε η τραγωδία που απεικονίζει.
Επιπλέον, αν και η περιοχή είναι σήμερα πλήρως ενταγμένη στην Ισπανία – διατηρώντας σημαντικό βαθμό αυτονομίας —οι σχέσεις της με το ισπανικό κράτος παραμένουν επηρεασμένες από το παρελθόν της ως έδρα της ETA. Η αυτονομίστικη οργάνωση ιδρύθηκε το 1958 ως αντίδραση στο καθεστώς του Φράνκο και η δράση της διήρκησε αρκετές δεκαετίες.
Ο διάσημος πίνακος, παγκόσμιο αντιπολεμικό σύμβολο
Το αριστούργημα του Πικάσο απεικονίζει με μοναδικό τρόπο τη βίαιη επίθεση που πραγματοποιήθηκε στις 26 Απριλίου 1937 από γερμανούς και ιταλούς αεροπόρους, συμμάχους του Φράνκο, κατά τη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου πολέμου. Η επίθεση αποτέλεσε παράδειγμα μιας πρακτικής που αργότερα καθιερώθηκε στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο: τον αεροπορικό βομβαρδισμό αμάχων. Το έργο του Πικάσο αποτελεί διεθνές αντιπολεμικό σύμβολο.
Αρχικά, εκτέθηκε στη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού το 1937. Στη συνέχεια περιόδευσε στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ και επειδή ο Πικάσο αντιτάχθηκε στην επιστροφή του στην Ισπανία κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Φράνκο, για πολλά χρόνια εκτίθετο στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MoMA) της Νέας Υόρκης. Το 1981, ένα από τα πιο εμβληματικά έργα τέχνης στον κόσμο – η «Guernica» – παραδόθηκε τελικά στην Ισπανία, ύστερα από 44 χρόνια «εξορίας».
Πηγή: tvxs.gr
