Γράμματα από το παρελθόν σε φλοιό σημύδας
Η σημύδα ή λεύκα είναι δέντρο με λευκό φλοιό, που είναι ελαστικός και εύκολος στην επεξεργασία. Πριν από τη μαζική παραγωγή χαρτιού, το εξωτερικό στρώμα του φλοιού της σημύδας χρησιμοποιούνταν συνήθως για γραφή. Αφού πρώτα έβραζαν τους φλοιούς σε ζεστό νερό, για να έχουν περισσότερη ελαστικότητα, αφαιρούσαν τα σκληρά στρώματά τους, τους έξυναν και τους έκοβαν για να αποκτήσουν ίσιες γωνιές. Έγραφαν στην εσωτερική πλευρά του φλοιού και κατόπιν τον τύλιγαν σε κύλινδρο.
Μέχρι το 1951 οι αρχαιολόγοι υπέθεταν ότι οι φλοιοί ήταν γραμμένοι μόνο με μελάνι, το οποίο σβήνεται με τον χρόνο. Ο δε φλοιός της σημύδας αν έρχεται σε επαφή με τον αέρα γρήγορα ραγίζει και καταστρέφεται. Αν όμως βρίσκεται σε περιβάλλον με υγρασία τότε διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση. Το υπόγειο έδαφος της πόλης του Νόβγκοροντ, που βρίσκεται στα βορειοδυτικά της Μόσχας, με την αυξημένη υγρασία αποδείχτηκε ιδανικό για τη διατήρηση των φλοιών σημύδας για εννέα αιώνες.
Στη μεσαιωνική Ρωσία η πόλη του Νόβγκοροντ ήταν μαζί με τη Μόσχα, το Κίεβο και το Βλαντίμιρ, μια από τις ισχυρότερες πόλεις -βασίλεια. Στα μεσαιωνικά χρόνια το Νόβγκοροντ ήταν ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα του εμπόριου καθώς διατηρούσε εμπορικές σχέσεις με τη Γερμανία, τη Σουηδία και την Αγγλία.
Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η πόλη καταστράφηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου. Το 1951 οι αρχαιολόγοι γνωρίζοντας ότι στο έδαφος του Νόβγκοροντ υπάρχουν πολλά αντικείμενα όπως εργαλεία και σκεύη, πραγματοποίησαν ανασκαφές πριν αρχίσει η ανοικοδόμηση της πόλης. Από τον πρώτο κιόλας χρόνο των ανασκαφών, οι αρχαιολόγοι έγιναν μάρτυρες μιας από τις μεγαλύτερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις του 20ου αιώνα. Η σκαπάνη τους έφερε στο φως κύλινδρους από φλοιό σημύδας πάνω στους οποίους ήταν χαραγμένα μηνύματα, επιστολές, παραγγελίες και σχολικές ασκήσεις. Τα μηνύματα αυτά δεν ήταν γραμμένα με μελάνι, που ξεθωριάζει και χάνεται, αλλά χαραγμένα με ειδικές αιχμηρές γραφίδες. Ήταν γράμματα απλών ανθρώπων της πόλης του Νόβγκοροντ που έζησαν τον ενδέκατο αιώνα και διηγούνταν για τις καθημερινές ασχολίες τους, για τις έγνοιες τους, μοιράζονταν τις χαρές και τις λύπες τους, κάποτε ζητούσαν βοήθεια κι άλλοτε απειλούσαν με τιμωρία ή προσκαλούσαν συγγενείς τους σε γάμους. Γραπτά μνημεία που σκιαγραφούν την καθημερινή ζωή των ανθρώπων του μεσαίωνα. Ανακαλύφθηκαν φλοιοί σημύδας γραμμένοι σε ξένες γλώσσες, ανάμεσα τους κι ένα μικρό απόσπασμα που είναι γραμμένο στα ελληνικά. Οι γλωσσολόγοι υποθέτουν ότι ήταν ένα σύντομο σημείωμα, ενός εικονογράφου για μια παραγγελία που είχε δεχθεί.
Τα κείμενα αυτά είναι ανεκτίμητης αξίας μαρτυρίες για τους γλωσσολόγους για τη μελέτη των τοπικών διαλέκτων, το λεξιλόγιο της καθημερινής ζωής και τις γραμματικές ιδιαιτερότητες. Με τη βοήθεια των σύντομων αυτών ιδιωτικών μηνυμάτων ανασυγκροτείται η γλώσσα του λαού, αποκαλύπτονται οι διαλεκτικοί τύποι αλλά και η μετάβαση από τις τοπικές διαλέκτους σε μια κοινή για όλους γλώσσα.
Ο αριθμός των μηνυμάτων αυξάνεται συνεχώς καθώς οι αρχαιολόγοι συνεχίζουν να ανακαλύπτουν κείμενα και σε άλλες πόλεις της Ρωσίας και της Ουκρανίας. Εκπληκτικός είναι ο αριθμός των κειμένων που έχουν κοσμικό χαρακτήρα και ως εκ τούτου οι πληροφορίες που αντλούμε από αυτά είναι μοναδικής αξίας καθώς στις σελίδες των χειρογράφων των επίσημων εγγράφων και των εκκλησιαστικών βιβλίων δεν υπάρχουν πληροφορίες για την καθημερινή ζωή των ανθρώπων του μεσαίωνα. Ο τεράστιος αριθμός των εγγράμματων ανθρώπων ανδρών και γυναικών είναι κάτι που ανάγκασε τους επιστήμονες να αναθεωρήσουν τις απόψεις τους για το ποιοι και πόσοι γνώριζαν γραφή στη μεσαιωνική Ρωσία.
Με την ανακάλυψη των μηνυμάτων σε φλοιό σημύδας για ακόμη μια φορά ο γραπτός λόγος αντίχησε μέσα από το σκοτάδι των περασμένων αιώνων, φέρνοντας ως τις μέρες μας το δώρο της ομιλίας.
