ΖΩΓΡΑΦΟΙ, ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΑΝΤΗΔΕΣ
Η εικόνα πάντοτε ήταν σημαντική για τους ηγέτες και γενικά για οποιονδήποτε άνθρωπο διεκδικούσε δημοφιλία. Από την εποχή της τηλεόρασης – και περισσότερο της ιδιωτικής – η εικόνα που εξέπεμπε ένας πολιτικός πήγαινε πολύ πέρα από τις ενδυματολογικές του προτιμήσεις. Καθώς οι «ζωντανές συνδέσεις» των καναλιών με τα γραφεία των πολιτικών είναι συχνότατες, οι πολιτικοί (για την ακρίβεια οι επικοινωνιολόγοι τους) φροντίζουν ιδιαίτερα για την εικόνα που εκπέμπει ο χώρος του γραφείου τους.
Για παράδειγμα ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε από πίσω του το έργο του Θεόδωρου Βρυζάκη «η Ελλάς ευγνωμονούσα». Ο Βρυζάκης ήταν ένας από τους κορυφαίους Έλληνες ζωγράφους του 19ου αιώνα. Σπούδασε και δημιούργησε σχεδόν αποκλειστικά στην Γερμανία, αλλά τα έργα του ήταν (σχεδόν αποκλειστικά) εμπνευσμένα από τον αγώνα του 1821. Έτσι αποτυπώνουν τον αγώνα με το λαμπρό αλλά κάπως «ψυχρό» ύφος του γερμανικού ρομαντισμού. Περισσότερα ξέρουν οι ειδικοί. Σε κάθε περίπτωση οι πίνακές του είναι εμβληματικοί και θεωρούνται εθνικοί θησαυροί.
Τον πίνακα «αποκαθήλωσε ο υιός του Γεώργιος Παπανδρέου, ο οποίος θέλοντας να δώσει μια εικόνα μοντερνισμού και ανανέωσης, επέλεξε τον αφηρημένο και εξπρεσιονιστικό (καλά τα λέω;) πίνακα «Ατέρμονο Πεδίο-Δελφοί» του Θεόδωρου Στάμου.
Αυτό το βρήκε προσβλητικό για το έθνος ο Αντώνης Σαμαράς και επανέφερε με τυμπανοκρουσίες τον πίνακα του προηγούμενου Θεόδωρου, του Βρυζάκη. Η «Ελλάς ευγνωμονούσα» ανταποκρίνεται στο παραδοσιακό εθνικό φρόνημα του Αντ. Σαμαρά και με τον τρόπο αυτό κατέδειξε υπόρρητα τον Γιώργο Παπανδρέου ως κοσμοπολίτη και αδιάφορο περί τα εθνικά.
Ο Βρυζάκης και η «Ελλάς…» του γνώρισαν μια δεύτερη αποκαθήλωση από τον Αλέξη Τσίπρα που επίσης έκανε μια επιλογή μοντέρνας ελληνικής ζωγραφικής. Στο Μαξίμου δέσποζε το έργο «Αντίθεση» του Δημοσθένη Κοκκινίδη, επιλογή που τότε σχολιάστηκε αρκετά.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, αυτός ο μάστορας της επικοινωνίας και της εικόνας (δεν ειρωνεύομαι καθόλου, το εννοώ) επέλεξε, για την ακρίβεια οι επικοινωνιολόγοι του επέλεξαν, το έργο «Η Παναγία με τον Χριστό» του Κωνσταντίνου Παρθένη. Bingo! Με έναν σμπάρο δυο τρυγόνια! Από την μία απευθύνεται στο χριστιανικό ακροατήριο και δίνει το μήνυμα ενός καλού πιστού. Δεν επιλέγει όμως μια παραδοσιακή βυζαντινή αγιογραφία, αλλά έναν πίνακα μοντέρνας αισθητικής δίνοντας το στίγμα ενός φιλελεύθερου αστού. Με άλλα λόγια «και με τον αστυφύλακα και με τον χωροφύλακα».
Είδα προχθές ακόμη μία (την χιλιοστή;) σύνδεση καναλιού με το γραφείο του Άδωνη Γεωργιάδη. Πίσω του δέσποζε άλλος ένας πίνακας του Βρυζάκη, «Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογών την σημαίαν της Επαναστάσεως» του 1865. Σκέφτομαι ότι η επιλογή ταιριάζει απόλυτα με το ύφος, την ιδεολογία και την πολιτική του αισθητική. Ο Βρυζάκης αποτυπώνει την φημολογούμενη εναρκτήρια για την επανάσταση ύψωση του λαβάρου της επανάστασης στις 25 Μαρτίου του 1821 στην Αγία Λαύρα. Το ύφος είναι πομπώδες, οι κινήσεις επιτηδευμένες, αλλά ο Βρυζάκης επιτυγχάνει μια σπουδαία σύνθεση και αποτυπώνει την σπουδαιότητα της στιγμής. Μόνο που αυτό το γεγονός δεν έγινε ποτέ. Ο Βρυζάκης δεν ήταν σε θέση να το ξέρει και υιοθέτησε την επίσημη άποψη της πολιτείας που θεσμοθέτησε συμβολικά την 25η Μαρτίου ως ημέρα του σηκωμού. Στην Αγία Λαύρα δεν έγινε καμία ορκωμοσία. Αυτό το πιστοποιεί και ο ίδιος ο Παλαιών Πατρών Γερμανός που προέβη σε μια ευλογία των όπλων στην Πάτρα στις 23 Μαρτίου. Αυτό σήμερα εμείς το ξέρουμε καλά. Μόνο που μια σειρά αθώα «κατά συνθήκην» ψεύδη (Αγία Λαύρα, Κρυφό σχολειό, χορός του Ζαλόγγου κ.ά) αποτελούν το σύνηθες εμβληματικό οπλοστάσιο της old school εθνικοφροσύνης. Ο Άδωνις Γεωργιάδης το ξέρει καλά και το πουλάει στην εκλογική του πελατεία.
Πού τα θυμήθηκα τώρα αυτά τα άσχετα; Σήμερα είναι Κυριακή Των Βαΐων και τιμούμε την ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου. Ο Θεόδωρος Βρυζάκης την απέδωσε με έναν έξοχο και πασίγνωστο πίνακα. Και η Έξοδος έγινε πραγματικά. Όπως πραγματικοί ήταν και οι ποταμοί αίματος που χύθηκαν για την ελευθερία. Και λίγο θυμώνω όταν αυτή η θυσία γίνεται φόντο για φτηνή πατριδοκαπηλία.
