Τσερνόμπιλ – Η απαγορευμένη ζώνη – 26 Απριλίου 1986
Ο σοβιετικός πυρηνικός σταθμός παραγωγής ενέργειας κατασκευάστηκε το 1970 κοντά στην κωμόπολη Τσερνόμπιλ στο έδαφος της σημερινής Ουκρανίας στα σύνορα με τη Λευκορωσία. Κοντά στον σταθμό χτίστηκε η κωμόπολη Πρίπιατ μια από τις ατομικές πόλεις (атомгранд) όπως τις ονόμαζαν οι Σοβιετικοί για να στεγάσει τους εργαζόμενους του εργοστασίου και τις οικογένειές τους.
Στις 26 Απριλίου του 1986 μια έκρηξη που έγινε στη μονάδα 4 του πυρηνικού αυτού σταθμού εκτίναξε στον αέρα τόνους εξαερωμένου πυρηνικού καυσίμου που μεταφέρθηκαν μακριά σε ένα δηλητηριώδες σύννεφο το οποίο απλώθηκε πάνω από το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης. Η έκρηξη εκσφενδόνισε ραδιενεργά υλικά που απλώθηκαν στην περιοχή γύρω από τον σταθμό. Μετέπειτα, χαρακτηρίστηκε ως η μεγαλύτερη πυρηνική καταστροφή στην ιστορία της ατομικής ενέργειας.
Λίγες μέρες μετά το ατύχημα οι ειδικοί στη Σουηδία ανίχνευσαν αυξημένα επίπεδα ακτινοβολίας. Αφού ανέλυσαν την τροχιά των ραδιενεργών σωματιδίων στην ατμόσφαιρα κατάλαβαν ότι προέρχονταν από τη Σοβιετική Ένωση. Λίγο αργότερα ανιχνεύτηκε ραδιενεργό περιεχόμενο στον αέρα στη Φινλανδία και τη Νορβηγία. Η Σοβιετική Ένωση μετά από διεθνή πίεση αναγκάστηκε να παραδεχθεί ότι είχε συμβεί ατύχημα στο πυρηνικό εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας του Τσερνόμπιλ λόγω του ότι ένας από τους αντιδραστήρες είχε πληγεί. Μέχρι τότε η Σοβιετική Ένωση είχε προτιμήσει να κάνει επίδειξη κανονικότητας. Την πρώτη Μαΐου στο Κίεβο, όπως και σε άλλες σοβιετικές πόλεις, πραγματοποιήθηκαν οι προγραμματισμένες παρελάσεις για την Πρωτομαγιά. Δεν υπήρξε καμία επίσημη προειδοποίηση και έτσι χιλιάδες άνθρωποι εκτέθηκαν στη ραδιενέργεια. Η ραδιενέργεια αόρατη και άοσμη καθώς είναι παρέμεινε αθέατη ακόμα και για τους πυροσβέστες οι οποίοι κλήθηκαν να σβήσουν την πυρκαγιά στο σταθμό χωρίς να έχουν τις απαραίτητες γνώσεις και εξοπλισμό. Η ύπαρξή της έγινε αισθητή μετά όταν πολλοί άνθρωποι, κυρίως πυροσβέστες, κατέληξαν στα νοσοκομεία όπου πέθαναν αργά και βασανιστικά από εγκαύματα που διέλυαν το δέρμα και τα εσωτερικά ζωτικά τους όργανα ενώ την ίδια στιγμή το επίσημο κράτος ανακοίνωνε ότι όλα είναι υπό έλεγχο.
“Περνούσαμε όλη τη μέρα στην τηλεόραση, περιμένοντας τον Γκορμπατσιόβ να κάνει δηλώσεις. Οι επίσημες αρχές τηρούσαν σιγή ιχθύος. Μόνο μετά τη γιορτή της Νίκης, (9 Μαΐου), αποφάσισε να μιλήσει ο Γκορμπατσιόβ :” Μην ανησυχείτε, σύντροφοι. Η κατάσταση έχει τεθεί υπό έλεγχο. Δεν υπάρχει λόγος να αγωνιάτε.. Υπάρχουν άνθρωποι που ζουν και εργάζονται εκεί” “(απόσπασμα από το βιβλίο Τσερνόμπιλ. Ένα χρονικό του μέλλοντος.
Σβετλάνα Αλεξίεβιτς)
Η πόλη Πρίπιατ εκκενώθηκε την επόμενη μέρα μετά την έκρηξη. Ο ακαδημαϊκός Βαλέρι Λεγκάσοβ αντιλαμβανόταν τις ολέθριες συνέπειες της ραδιενέργειας στην υγεία των κατοίκων της πόλης και για αυτό επέμενε να εκκενωθεί η πόλη και τα γύρω χωριά. Δύο χρόνια αργότερα, στις 26 Απριλίου του 1988 , την ίδια μέρα που έγινε η έκρηξη ο ακαδημαϊκός Βαλέρι Λεγκάσοβ , αυτοκτόνησε μη αντέχοντας το βάρος των τύψεων του για τις συνέπειες της καταστροφής.
Οι αξιωματούχοι αρνούνταν να προχωρήσουν σε εκκένωση ίσως γιατί δεν αντιλαμβάνονταν το μέγεθος της καταστροφής και τους κινδύνους αλλά και γιατί φοβόντουσαν ότι η εκκένωση θα προκαλούσε πανικό.
Οι συνέπειες για τη φύση αλλά και για την υγεία των ανθρώπων ήταν και εξακολουθούν να είναι μέχρι και σήμερα, τεράστιες. Η συνεχής επίδραση χαμηλών δόσεων ραδιενέργειας σε πολλές περιοχές αυξάνει συνεχώς τις περιπτώσεις καρκίνου και άλλων ασθενειών. Ο τέταρτος πυρηνικός αντιδραστήρας έχει καλυφθεί από τσιμεντένια και μολύβδινη σαρκοφάγο, μέσα του διατηρεί είκοσι τόνους πυρηνικών καυσίμων. Υπάρχει εκεί ως μακάβρια, φρικτή και μόνιμη υπενθύμιση ότι η καταστροφή βρίσκεται θαμμένη προσωρινά και έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει σκηνές αποκάλυψης μέσα σε λίγα μόνο λεπτά.
Η πόλη Πρίπιατ βρίσκεται στην απαγορευμένη ζώνη και μέχρι πρόσφατα δεχόταν τουρίστες οι οποίοι ξεναγούνταν στα ερειπωμένα σπίτια. Οι τουρίστες έβλεπαν τα εγκαταλελειμμένα κτίρια, σχολεία, νοσοκομεία και θέατρα, ίσως να μπορούσαν να ακούσουν και τη μουσική, τους θορύβους της πόλης, τις χαρούμενες φωνές των ανθρώπων πριν την καταστροφή αλλά και τις απελπισμένες κραυγές αυτών που έχασαν τη ζωή τους, τους αγαπημένους τους ή έχασαν για πάντα την υγεία τους και τη γη τους.
