Ο Πάμπλο Νερούδα, του οποίου το πραγματικό όνομα ήταν Ρικάρντο Νεφταλί Ελιέθερ Ρέγιες Μποσοάλτο, γεννήθηκε στις 12 Ιουλίου 1904 στην πόλη Παράλ της Χιλής. Λίγο μετά τη γέννησή του, πεθαίνει η μητέρα του Ρόσα και ο πατέρας του Χοσέ, εργάτης των σιδηροδρόμων, μετακομίζει στην πόλη Τεμούκο όπου ξαναπαντρεύεται. Το όνομα «Πάμπλο Νερούδα», προς τιμήν του Τσέχου ποιητή Γιαν Νερούντα, αποτελεί το φιλολογικό ψευδώνυμο του από την ηλικία των 20, όνομα το οποίο αργότερα νομιμοποιεί.

Από τα δέκα του γράφει ποιήματα και στα δεκαπέντε δημοσιεύει μάλιστα στίχους στο τοπικό περιοδικό «La Mañana». Το 1919 αποσπά το τρίτο βραβείο για το ποίημά του «Nocturno ideal». Το 1921 ξεκινάει σπουδές παιδαγωγικής και γαλλικών στο Πανεπιστήμιο της Χιλής, στην πρωτεύουσα Σαντιάγο. Κερδίζει το πρώτο βραβείο για το ποίημά του «La canción de fiesta» που αργότερα δημοσιεύεται. Το 1923 δημοσιεύει το «Crepusculario», έργο που αναγνωρίζεται από λογοτέχνες όπως τον Αλόνε, τον Ραούλ Σίλβα Κάστρο και Πέδρο Πράδο. Τον επόμενο χρόνο δημοσιεύεται το έργο του «Veinte poemas de amor y una canción desesperada», έργο που χαρακτηρίζεται από τα καλύτερά του. Το νέο φαινόμενο της λατινοαμερικανικής ποίησης γίνεται αμέσως εμφανές στους λογοτεχνικούς κύκλους.

Μεταξύ 20 και 25 ετών, ο ποιητής ολοκληρώνει έξι ακόμα έργα που αποκαλύπτουν τις υπαρξιακές του ανησυχίες αλλά και την ιδιαίτερη παραγωγικότητά του. Το 1927, σε ηλικία 23 ετών ξεκινάει η διπλωματική του καριέρα. Ως διπλωματικός σύμβουλος ταξιδεύει στη Βιρμανία, το Μπουένος Άιρες, τη Βαρκελώνη, την Κευλάνη, τη Μαδρίτη, την Ιάβα. Στην Ιάβα γνώρισε και παντρεύτηκε την Ολλανδέζα Μαρύκα Αντονιέτα Χάγκενααρ Βόγκελζανγκ, με την οποία χώρισε μετά από έξι χρόνια, κατά τη θητεία του στην Ισπανία. Εκεί, γνωρίζει την μετέπειτα σύζυγό του Αργεντίνα, Ντέλια ντελ Καρρίλ.

Οι εμπειρίες του από τα ταξίδια του, τα απολυταρχικά καθεστώτα τα οποία βλέπει και τα μαρτύρια του λαού που στενάζει σε ολόκληρο τον κόσμο, σε συνδυασμό με την δολοφονία του φίλου του και επίσης ποιητή, Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα,  του προκαλούν βαθιά αγανάκτηση και στις αρχές της δεκαετίας του 1940 μπαίνει στο κομουνιστικό κόμμα. Το 1945, ο Πάμπλο Νερούδα λαμβάνει το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας. Τα έργα του γίνονται ολοένα και πιο πολιτικά, με αποκορύφωμα το «Canto General». Με την απαγόρευση του κομουνισμού στη Χιλή, ο Νερούντα πλέον καταζητείται. Για μήνες κρύβεται στην ίδια του τη χώρα, ώσπου καταφέρνει να διαφύγει στην Αργεντινή και από εκεί στην Ευρώπη, όπου έζησε εξόριστος από το 1948 ως το 1952. Στην εξορία γνώρισε την Ματίλντε Ουρούτιε, τη Χιλιανή τραγουδίστρια που θα αποτελέσει τη «μούσα» του έως το τέλος της ζωής του.

To 1953 ο Νερούντα παραλαμβάνει το βραβείο Στάλιν. Είναι ακόμα πιστός στο κόμμα, αλλά σύντομα, μετά τις αποκαλύψεις για τα εγκλήματα του καθεστώτος του Στάλιν από τον Χρούστσεφ, η πίστη του δέχεται ισχυρό πλήγμα που αποτυπώνεται στη συλλογή του «Εxtravagario» του 1958. Εγκαθίσταται μόνιμα στην Isla Negra αλλά συνεχίζει τα ταξίδια σε ολόκληρο τον κόσμο. Με την εκλογή του Σαλβαδόρ Αλιέντε ως πρόεδρο της Χιλής, ο Νερούδα διορίζεται πρέσβης στο Παρίσι (1970-1972). Το 1971, ένα χρόνο μετά την τιμητική διάκριση του Έλληνα ποιητή Γιώργου Σεφέρη , η Σουηδική Ακαδημία απονέμει το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Χιλιανό Πάμπλο Νερούντα, που ήδη πάσχει από καρκίνο. Τάσσεται υπέρ του Αλιέντε και στηρίζει την προεκλογική του εκστρατεία.

Ωστόσο, στις 23 Σεπτεμβρίου 1973, λίγες μέρες μετά τη δολοφονία του Αλιέντε και των συνεργατών του, ο Νερούδα αφήνει την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο. Το καθεστώς του Αγκούστο Πινοσέτ απαγορεύει να γίνει η κηδεία του ποιητή δημόσιο γεγονός. Ωστόσο, δεκάδες χιλιάδες κόσμου συρρέουν στην πρωτεύουσα της χώρας για να συνοδεύσουν τον αγαπημένο ποιητή στην τελευταία του κατοικία και, αναπόφευκτα, η κηδεία του Νερούδα γίνεται η πρώτη δημόσια διαμαρτυρία ενάντια στη στρατιωτική δικτατορία της Χιλής. Τα έργα του παρέμειναν απαγορευμένα στη Χιλή μέχρι και το 1990.

Ο ίδιος είπε για το έργο του και την ποίηση: «Έχω για τη ζωή μιαν αντίληψη δραματική και ρομαντική. Ο,τι δεν αγγίζει βαθιά την ευαισθησία μου δεν με ενδιαφέρει. Όσον αφορά την ποίηση, στην πραγματικότητα καταλαβαίνω πολύ λίγα πράγματα. Γι’ αυτό συνεχίζω με τις αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας. Ίσως απ’ αυτά τα φυτά, τη μοναξιά, τη σκληρή ζωή, βγαίνουν οι μυστικές, αληθινά βαθιές “Ποιητικές Πραμάτειες” που κανείς δεν μπορεί να διαβάσει, γιατί κανείς δεν τις έγραψε. Η ποίηση διδάσκεται βήμα βήμα ανάμεσα στα πράγματα και στις υπάρξεις, χωρίς να τα χωρίσουμε, αλλά ενώνοντάς τα με την ανιδιοτελή απλωσιά της αγάπης».

Πηγές: LosPoetas.com, Wikipedia.org, nobelprize.org, biografiasyvidas.com

Πηγή: tvxs.gr

Το άρθρο Πάμπλο Νερούδα, o αιώνια ερωτευμένος ποιητής εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

«Δεν υπήρξε συμπάθεια, δεν υπήρξε απάθεια, υπήρξε αντιπάθεια» είχε δηλώσει ο Παν. Κανελόπουλος 90 χρόνια πριν για τη συμπεριφορά γηγενών προς τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής.

Αρχές Αυγούστου του 1922. Την ώρα που ο ελληνικός στρατός υποχωρούσε στη Μικρά Ασία, Έλληνες  κάτοικοι χωριών εγκατεστημένοι δεκαετίες γύρω απ” την Κωνσταντινούπολη και την υπόλοιπη Τουρκία, ειδοποιήθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τα χωράφια τους, για να γλιτώσουν απ το τουρκικό στρατό, που ήταν ζήτημα ημερών να μπει στη Σμύρνη .

Ανάμεσα τους  καμιά 20αριά άτομα, συγγενείς μεταξύ τους ηλικιωμένοι, άντρες, γυναίκες, παιδιά.

Από τ’ ανατολικά της Πόλης μέχρι τον Έβρο, μοναδικό πέρασμα όπως και σήμερα στην ηπειρωτική χώρα, θα πήγαιναν με τα πόδια.

Ταξίδευαν νύχτα, τη μέρα κρυβόντουσαν στα χωράφια μες τα σπαρτά για ν’ αποφύγουν τα περίπολα και τμήματα του τούρκικου στρατού, που έσπευδαν στα σύνορα με την Ελλάδα.

Ήταν πολλές οι φορές που χρειάστηκε να  κλείνουν το στόμα των μωρών, μην ακουστεί το κλάμα και τους ανακαλύψουν.

Στον Έβρο ακριβοπλήρωσαν ένα τούρκο βαρκάρη να τους περάσει απέναντι.

Χρειάστηκαν 3 διαδρομές γιατί δε χώραγαν στο βαρκάκι με τη μία.

Την 3^η μάλιστα πιάστηκαν στα χέρια με το βαρκάρη, που ήθελε να τους παρατήσει, παρ’ ότι είχε πάρει τα λεφτά.

Απ” το μέρος  που βγήκαν χρειάστηκε να περπατήσουν πάλι αλλά τούτη τη φορά τo καναν μέρα μέχρι την Αλεξανδρούπολη.

Βρήκαν κάτι ξύλινους πάγκους σε μια πλατεία και κάθισαν να ξαποστάσουν οι γυναίκες με τα παιδιά.

Μεγάλη η απόσταση και είχαν πρηστεί τα πόδια τους απ τη πεζοπορία. Εκεί πέρασαν τη νύχτα .

Το επόμενο πρωί  ναύλωσαν ένα σκυλοπνίχτη μαζί με άλλους, που στο μεταξύ είχαν φτάσει εκεί, να τους πάει στο Βόλο γιατί εκεί υπήρχαν συγγενείς.

Μετά από  2μερόνυχτα με μεγάλη ταλαιπωρία έφτασαν, αφού στο μεταξύ μια γιαγιά κ ένα μωρό που έρχονταν από πιο μακριά δεν άντεξαν….

Τους έβαλαν σ ένα κουτί και τους έριξαν στη θάλασσα μη τυχόν μολυνθούν οι άλλοι ενώ κάποιος ηλικιωμένος,  που ήξερε τα λόγια,  έκανε χρέη παπά σε μια μικρή τελετή μεσοπέλαγα.

Στο Βόλο η οικογένεια χωρίστηκε. Κάποιοι πήγαν στα ανατολικά της πόλης σε σπίτι συγγενή που είχε χώρο να τους φιλοξενήσει.

Οι άλλοι πήραν το δρόμο για το «τενεκέ μαχαλά», μια γειτονιά που φτιάχτηκε με λαμαρίνες και πρόχειρα αντίσκηνα στην άλλη άκρη της πόλης για να φιλοξενήσει όσους έρχονταν απ την Ανατολή (ο Βόλος δέχθηκε τους περισσότερους πρόσφυγες απ όλη την υπόλοιπη Θεσσαλία. Αποτέλεσαν γύρω στο 30% του πληθυσμού).

Συνθήκες απερίγραπτες, ανέσεις ανύπαρκτες άνθρωποι ξεριζωμένοι άρχισαν να χτίζουν την ελπίδα και το αύριο πάνω στη λάσπη και τη βρώμα.

Εκείνο που  κυρίως τσάκιζε  τους μετανάστες-πρόσφυγες  ήταν η συμπεριφορά μερίδας  ντόπιων απέναντι τους, που δεν έβλεπαν με καθόλου καλό μάτι την παρουσία τους.

Οι συγγενείς είχαν κανονίσει να ανταμώνουν  κάθε βδομάδα στις πέτρινες πεζούλες ( τα τότε παγκάκια) της παραλίας, που έμελε να γίνουν το μέρος  που χτύπαγε η καρδιά τους.

Εκεί έλεγαν το πόνο και τα νέα τους εκεί οι μεν έφερναν  τρόφιμα και άλλα χρήσιμα αντικείμενα στους δε. Το τι άκουγαν οι πρόσφυγες  που έρχονταν απ τον τενεκέ μαχαλά στη διαδρομή δε λέγεται.

Χαρακτηρισμοί και σχόλια όπως  «τουρκόσποροι, παληοαούτηδες, σκατοουγλούδες, θα σε φάει ο πρόσφυγας» ήταν μόνο μερικά…

Την ίδια και πολύ χειρότερη συμπεριφορά από μερίδα γηγενών αντιμετώπισαν όσοι γλίτωσαν  απ την καταστροφή της Σμύρνης. Τα πλοία τους άδειαζαν κατά χιλιάδες στο Πειραιά, τη Θεσσαλονίκη, τη Μυτιλήνη και αλλού…

Από 1,3 ως 1,7εκ υπολογίζονται οι άνθρωποι που ήρθαν στην Ελλάδα κι έγιναν μετανάστες στην ίδια τη πατρίδα τους.

Ο Παν. Κανελόπουλος έγραψε «Δεν υπήρξε συμπάθεια, δεν υπήρξε απάθεια, υπήρξε αντιπάθεια»,  ενώ στο χωριό Ροδολείβος της Δράμας φανατισμένοι ντόπιοι απειλούσαν ότι: «θα σφάξωσι, θα εκδιώξουσι τους πρόσφυγας δι’ όπλων, μαχαίρων, και ροπάλων» όταν μυρίστηκαν ότι θα γινόταν ανταλλαγές γης και οι πρόσφυγες θα ‘περναν κάποια χωράφια που οι τούρκοι εγκατέλειψαν.

Οι μεγαλύτερης έκτασης συγκρούσεις για τη νομή της ανταλλάξιμης Περιουσίας έγιναν στο Κιούπκιοϊ (νυν Πρώτη) Σερρών (πατρίδα του μετ’ έπειτα “εθνάρχη”).

Τα γεγονότα συνέβησαν το φθινόπωρο του 1924, όταν οπλισμένες ομάδες γηγενών επιτέθηκαν στον οικισμό των προσφύγων.

Ο Τύπος της εποχής αναφέρει ότι: «ετραυμάτισαν 17 πρόσφυγας, το πλείστον γυναίκας, πυρπολήσαντες τας σκηνάς, τους σταύλους , τους αχυρώνας, λεηλατήσαντες τας αποσκευάς…».

Γράφτηκαν άρθρα  τα οποία επιζητούσαν τον «εξαγνισμό της πρωτεύουσας», τον διαχωρισμό των «καθαρόαιμων Ελλήνων» από τους «Τουρκόσπορους». Χαρακτηριστικές είναι οι εξάρσεις του Γεωργίου Βλάχου στην εφημερίδα «Καθημερινή», ο οποίος ακόμη και το 1928 αποκαλεί τους πρόσφυγες ως «προσφυγική αγέλη».

Ο Νίκος Κρανιωτάκης, φιλομοναρχικός εκδότης του Πρωινού Τύπου, θα απαιτήσει το 1933, στην εφημερίδα του, να επιβληθεί στους πρόσφυγες να φορέσουν κίτρινα περιβραχιόνια για να τους διακρίνουν και να τους αποφεύγουν οι Έλληνες (τύφλα νάχει ο Χίτλερ και τα περιβραχιόνια με το άστρο του Δαυίδ ).

Ο εμπρησμός του προσφυγικού οικισμού του Βόλου περιγράφεται ως εξής: «Αντιβενιζελικοί μπράβοι βάζουν φωτιά στα προσφυγικά παραπήγματα και γίνεται στάχτη (ο οικισμός) μαζί με την περιουσία των προσφύγων κι ένας νεαρός πρόσφυγας που δεν πρόλαβε να φύγει…»

Ευτυχώς υπήρξαν πολλοί άλλοι , οι περισσότεροι , που δεν ήταν έτσι, που βοήθησαν, που συμπαραστάθηκαν, που στάθηκαν, που δεν είδαν το πρόσφυγα σαν εχθρό, ενώ το επίσημο κράτος με πενιχρά μέσα και τη βοήθεια δωρητών κυρίως προσπαθούσε να συμπαρασταθεί με υλικά, κλινοσκεπάσματα και πρώτες βοήθειες .

Θα μου πεις τι σχέση έχουν αυτά με το σήμερα.  Δεν βρίσκεις τίποτα να μοιάζει σε συμπεριφορές ή περιγραφές ; Ότι γινόταν τότε βρίσκει προβολή στο σήμερα.

Τι πιο αηδιαστικό όταν πολιτικά πρόσωπα κάνουν επερωτήσεις στη Βουλή του τύπου “πόσο επιβαρύνεται ο κρατικός προϋπολογισμός εξαιτίας των επιχειρήσεων διάσωσης λαθρομεταναστών” όχι τότε, σήμερα . Τα παραπάνω έρχονται να απαντήσουν στο αν αυτές οι συμπεριφορές προϋπήρχαν  ή προέκυψαν σαν αποτέλεσμα της κρίσης.

Μόνο, πρόσεξε, γιατί  τότε οδήγησαν στη δικτατορία του Μεταξά και στις συμμορίες των  δοσίλογων  συνεργατών των κατακτητών . Πρόσεξε μη συμβάλεις σε κάτι ανάλογο σήμερα ή γίνεις το άλλο  …

Ελπίζω να κατάλαβες το ρόλο που παίζει το παγκάκι στη ζωή του μετανάστη ή του πρόσφυγα.

Εκεί χτυπά η καρδιά του εκεί ανταμώνει με τους δικούς του εκεί κουβεντιάζει, εκεί θυμάται εκεί κάνει όνειρα…

Τα παγκάκια του θυμίζουν τη πλατεία στο χωριό του εκεί μακριά απ’ όπου  ξεκίνησε. Είμαστε ένα κράτος μπάχαλο σε θέματα  μεταναστευτικής  πολιτικής.

Τους κάνουμε τη ζωή δύσκολη. Ας μην τους μαλώνουμε και γι αυτό “πεφωτισμένοι” …  Δεν μας το κλέβουν…

Διάβασα καταιγισμό άρθρων και σχολίων. Άλλα αντιμετωπίζουν τους μετανάστες σα πηγή των δεινών του τόπου και  άλλα ζητούν δημοψήφισμα για το τι Ελλάδα θέλουμε … με ή  χωρίς ξένους.

Είναι οι ίδιοι ξένοι, που μέχρι πριν λίγο μαζεύαμε απ τις γωνίες με ύφος τσιφλικάδων για να δουλέψουν στα χωράφια, τις αυλές, τις οικοδομές ή τα σπίτια μας  παριστάνοντας για μια πρώτη φορά στη ζωή μας τ’ αφεντικά η τις μαντάμ «Σουσούδες». Διάβασα για την είσοδο αγέλης σε τραίνο του ΟΣΕ με μοναδικό σκοπό το προπηλακισμό αλλοδαπών.

Για είσοδο μπουλουκιών σε Νοσοκομεία με σκοπό τον έλεγχο της εθνικότητας  εργαζομένων. Για προσφορά αίματος μόνο σε ομοεθνείς …

Δε σου ζητά κανείς αν δε το θες ούτε να συμπαθήσεις ούτε να αντιπαθήσεις.

Σκέψου μόνο πόσες χιλιάδες έλληνες ζουν σε ξένες πατρίδες. Σε κάποιες, όταν πρωτοπήγαν παλιά, δεν είχαν χαρτιά, κάποιοι έπεφταν απ τα πλοία για να μην τους εντοπίσουν και χρειάστηκε να κάνουν “πολλά” όχι πάντα νόμιμα μέχρι να γίνουν «νόμιμοι» (γι αυτά θα μιλήσουμε στο μέλλον).

Πατρίδες που ευτυχώς τους αντιμετωπίζουν πια , μ’ ελάχιστες εξαιρέσεις , σαν ίσους και όχι σα παιδιά ενός κατώτερου θεού επειδή βρέθηκαν στην ανάγκη να αναζητήσουν μια καλύτερη τύχη μακριά απ τη δική τους.

Διαβάστε το δεύτερο μέρος: Στα μονοπάτια του ξεριζωμού – Πατρός μετανάστη

ΥΓ: Το άρθρο το είχε γράψει ο Βασίλης, ένα νέο παιδί που ζούσε στο Λονδίνο, και που δυστυχώς έφυγε από τη ζωή τέτοιες μέρες πριν λίγα χρόνια.

Στη μνήμη του…

Πηγές

• Πρόσφυγες του 22 στη μητέρα πατρίδα http://kars1918.wordpress.com/2010/03/09/refugees-1922/
• Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας http://www.trapezounta.com/article9.htm
• ΕΡΤ Έλληνες πρόσφυγες  μετά τη μικρασιατική καταστροφή [βίντεο]  http://www.ert.gr/show/story/125333/ellines-prosfyges-meta-ti-mikrasiatiki-katastrofi 
• Οι απόγονοι των Μικρασιατών http://apogonoimikrasiaton.blogspot.gr/2012/03/blog-post_3221.html 
• Η  σελίδα του Facebook  «Η Μαγνησία Στο Πέρασμα Του Χρόνου»
• το Βήμα “Η σκυλίσια ζωή των μεταναστών”  http://www.tovima.gr/society/article/?aid=512387 

Πηγή

Το άρθρο Στα μονοπάτια του ξεριζωμού – (μέρος Ι) Τα παγκάκια εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Σε ό, τι αφορά την πολιτική του τοποθέτηση, αξίζει να σημειωθεί ότι ο Σαραμάγκου -μέλος του Κομουνιστικού Κόμματος της Πορτογαλίας από το 1969- συμμετείχε σε πολλά διεθνή forums, όπου διεξήγαγε ομιλίες καταγγέλλοντας την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

«Πού είναι όλα αυτά τα χρήματα που ρίχνονται στις αγορές; Πολύ καλά και αυστηρά φυλαγμένα. Μετά, ξαφνικά, τι μένει να σώσουμε; Ζωές; Όχι, Τράπεζες».

Πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στο Λανθαρότε, αφού πρώτα η πορτογαλική κυβέρνηση απέσυρε την υποψηφιότητα του έργου του «Το Κατά Ιησούν Ευαγγέλιον» για το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας το 1992.

«Το Κατά Ιησούν Ευαγγέλιον» (1991) θεωρείται ως το πιο ανατρεπτικό έργο του Σαραμάγκου. Το μυθιστόρημα ξεκινά με τη Σφαγή των Νηπίων, όταν ο Ηρώδης πληροφορείται πως το γεννήθηκε στη Βηθλεέμ το μωρό – μελλοντικός βασιλιάς των Ιουδαίων και διατάζει να σφαγιαστούν όλα τα αρσενικά βρέφη. Στην αφήγηση του Σαραμάγκου, ο Ιωσήφ, ο σύζυγος της Μαρίας, μαθαίνει τυχαία την απόφαση του Ηρώδη για τη θανάτωση των βρεφών και καταφέρνει να κρύψει τον γιο του αφήνοντας τα υπόλοιπα νήπια να χαθούν.

Δηλαδή, ο Ιησούς αναγκάζεται αργότερο να θυσιάσει τη ζωή του για την εξιλέωση της αμαρτίας του γήινου πατέρά του καθώς και για το ότι ο Θεός επέτρεψε να λάβει χώρα η σφαγή. Στο σταυρό, ο Ιησούς του Σαραμάγκου ζητά από την ανθρωπότητα να συγχωρήσει τον Θεό για τις αμαρτίες του. Σημειώνεται ότι στο «Κατά Ιησούν Ευαγγέλιο», ο Ιησούς εμφανίζεται να χάνει την παρθενιά του από τη Μαρία Μαγδαληνή.

Η πορτογαλική κυβέρνηση τότε, κατήγγειλε το μυθιστόρημα ως μια προσπάθεια επίθεσης εναντίον της θρησκευτικής κληρονομιάς της χώρας και απέσυρε την υποψηφιότητα του Σαραμάγκου από το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας, προκαλώντας έτσι και την αυτοεξορία του Σαραμάγκου στις Κανάριες Νήσους.

Γεννημένος το 1922, εργάστηκε ως μηχανικός αυτοκινήτων και ως δημοσιογράφος προτού αφιερωθεί εξ’ ολοκλήρου στη συγγραφή περίπου στα 50 του χρόνια.

Η μετάφραση του έργου του «Baltasar & Blimunda» (1982), στα αγγλικά το 1988 τον έφερε στο διεθνές προσκήνιο. Η φήμη του ολοένα αυξανόταν στις δεκαετίες του ΄80 και του ’90, όταν εξέδωσε μια σειρά σημαινόντων φανταστικών μυθιστορημάτων, γραμμένων με μια φυσική ροή που ακολουθούσε τον ρυθμό του προφορικού λόγου. «Η Χρονιά Που Πέθανε Ο Ρικάρντο Ρέις», που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1984, θεωρείται ως το αριστούργημά του- για την επιστροφή στη Λισαβόνα ενός φανταστικού χαρακτήρα που εφευρέθηκε από τον πορτογάλο συγγραφέα Φερνάντο Πεσσόα, μετά τον θάνατο του δημιουργού του.

Στην «Πέτρινη Σχεδία» (1986), η Ιβηρική Χερσόνησος αποκόπτεται από την Ευρώπη και «πλέει» στον Ατλαντικό, ενώ στο «Όλα Τα Ονόματα» (1997) ένας υπάλληλος γραφείου μετατρέπεται σε ήρωα ενώ ξεκινά το «κυνήγι» μιας άγνωστης γυναίκας.

Το μυθιστόρημά του που θεωρείται σταθμός στη συγγραφική του δραστηριότητα, είναι το «Περί Τυφλότητος» (1995), μια αντι-ολοκληρωτική αλληγορία. Πρόκειται για την ιστορία μιας ανεξήγητης μαζικής επιδημίας τύφλωσης που μολύνει σχεδόν όλους τους κατοίκους μιας πόλης που δεν κατονομάζεται καθώς και της κοινωνικής κατάρρευσης που ακολουθεί.

Το μυθιστόρημα παρακολουθεί τις δυσκολίες χαρακτήρων οι οποίοι είναι από τους πρώτους που τους χτύπησε η επιδημία ενώ επικεντρώνεται στη σύζυγο του γιατρού, το σύζυγό της, αρκετούς από τους ασθενείς του και διάφορους άλλους που βρίσκονται στο δρόμο τους τυχαία. Αυτή η ομάδα ανθρώπων συσπειρώνεται σε ένα είδος οικογενειακής μονάδας ώστε να επιβιώσουν μέσω της ευστροφίας τους και της ανεξήγητης τύχης της συζύγου του γιατρού που γλίτωσε από την τύφλωση.

Η ξαφνική εμφάνιση της επιδημίας τύφλωσης προκαλεί τον πανικό ενώ η κοινωνική τάξη πολύ σύντομα κλυδωνίζεται, ενώ η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει την εξάπλωση της μόλυνσης και να διατηρήσει την τάξη με συνεχώς αυξανόμενα καταπιεστικά και αδέξια μέτρα.

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου έφυγε από τη ζωή στις 18 Ιουνίου του 2010 στην κατοικία του στη νήσο Λανθαρότε.

Πηγή

Το άρθρο Ζοζέ Σαραμάγκου: Ένας άθεος ενάντια στην τυφλότητα εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Η ιδέα για το ανέβασμα του έργου ανήκε στο θιασαρχικό ζεύγος, που για πρώτη φορά την άνοιξη του 1972 σκέφτηκαν ν’ ανεβάσουν ένα έργο, που σύμφωνα με την Τζένη Καρέζη έπρεπε «να είναι κάτι σαν λαϊκό πανηγύρι, να κλείνει μέσα του πολλή ρωμιοσύνη… και μέσα από τη σάτιρα, τον αυτοσαρκασμό, το γέλιο και το δάκρυ, να μιλήσουμε για τους καημούς και τα όνειρα της φυλής μας, για προδομένους αγώνες, για προδομένες ελπίδες… και πάνω απ’ όλα για ομορφιά. Για την ομορφιά αυτού του λαού, που δεν παύει ποτέ να αγωνίζεται, να προδίδεται, να πιστεύει και να συνεχίζει τον αγώνα του, διατηρώντας τις ρίζες του αναλλοίωτες αιώνες τώρα». «Όλα αυτά όμως θά ’πρεπε να ειπωθούν ρωμέικα, ζεστά. Καθόλου φιλολογικά. Καθόλου εγκεφαλικά. Θά’ πρεπε, δηλαδή, να γραφτεί ένα έργο που να έχει μέσα του τους σπόρους της λαϊκής μας τέχνης. Εγχείρημα δύσκολο, άπιαστο σχεδόν», συνεχίζει την αφήγησή της η Τζένη Καρέζη. Οι θιασάρχες απευθύνθηκαν στον σπουδαίο έλληνα θεατρικό συγγραφέα Ιάκωβο Καμπανέλλη, επειδή είχε «ταλέντο, πείρα, γνώση» και στο έργο του «χτυπάει πάντα πυρετικά, σπαρακτικά και γνήσια ο σφυγμός της ράτσας». Ο Καμπανέλλης δέχτηκε με ενθουσιασμό την πρότασή τους κι έτσι προέκυψε το θεατρικό «Το Μεγάλο μας Τσίρκο».

Την παράσταση ανέλαβε να σκηνοθετήσει ο Κώστας Καζάκος με βοηθό τον Άρη Δαβαράκη, τα σκηνικά και τα κοστούμια έφτιαξε ο Φαίδων Πατρικαλάκης. Τα τραγούδια της παράστασης έγραψε ο Σταύρος Ξαρχάκος και τα ερμήνευε επί σκηνής ο Νίκος Ξυλούρης. Η κίνηση και η θεατρική απόδοση της σκηνής του Καραγκιόζη διδάχτηκε από τον Ευγένιο Σπαθάρη, ο οποίος διακόσμησε το χώρο της εισόδου. Τους βασικούς ρόλους ερμήνευσαν ο Κώστας Καζάκος, η Τζένη Καρέζη, ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, ο Νίκος Κούρος, ο Τίμος Περλέγκας και ο Χρήστος Καλαβρούζος. Η πρεμιέρα του έργου δόθηκε στις 22 Ιουνίου 1973 στο θέατρο «Αθήναιον» της οδού Πατησίων. Αμέσως αγαπήθηκε από το κοινό κι έγινε σύμβολο του αγώνα κατά της Χούντας. Αλληγορικά γραμμένο, κατάφερε να περάσει τις συμπληγάδες της λογοκρισίας, κρύβοντας δεκάδες μηνύματα κατά της δικτατορίας. Κάθε βράδυ γινόταν κοσμοσυρροή στο «Αθήναιον», που βρισκόταν σχεδόν απέναντι από το Πολυτεχνείο. Ανάμεσά τους και «εκπρόσωποι» του στρατιωτικού καθεστώτος, που σημείωναν και ενημέρωναν τους προϊσταμένους τους για τις αντιδράσεις των θεατών.  Οι παραστάσεις του διακόπηκαν βίαια από τη Χούντα, τον Οκτώβριο, λίγο πριν από το Πολυτεχνείο. Η Τζένη Καρέζη και ο Κώστας Καζάκος συνελήφθησαν και κρατήθηκαν στο ΕΑΤ-ΕΣΑ, ενώ συνελήφθησαν εκ νέου κατά την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Οι παραστάσεις του έργου συνεχίστηκαν μετά την αποφυλάκισή τους με μεγαλύτερη επιτυχία από τις 22 Δεκεμβρίου 1973. Αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση, στις 3 Αυγούστου 1974, το έργο ξανανέβηκε με την προσθήκη των λογοκριμένων σκηνών κι ενός τραγουδιού («Το Πρόσκύνημα») στο φινάλε της παράστασης για τους νεκρούς του Πολυτεχνείου.

Πηγή

Το άρθρο «Το μεγάλο μας τσίρκο», μια θρυλική παράσταση εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Λίγους µήνες µετά τη Σφαγή, ο Dmitri Κessel, ανταποκριτής του περιοδικού «Life» επισκέφθηκε το Δίστοµο για ρεπορτάζ. Αποθανατίζει τη Μαρία Παντίσκα (πέθανε το 2009), να στέκεται όρθια µπροστά σε µια σκάφη και να πλένει τα µαύρα ρούχα της στην αυλή. Η φωτογραφία δηµοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό «Life» στις 29 Νοεµβρίου του 1944.

Ο τίτλος του κειµένου ήταν «Τι έκαναν οι Γερµανοί στην Ελλάδα» και η λεζάντα ανέφερε: «Η Μαρία Παντίσκα ακόµη κλαίει µε λυγµούς, δύο µήνες αφότου οι Γερµανοί σκότωσαν τη µητέρα της σε σφαγή στην ελληνική πόλη Δίστοµο».Η εφημερίδα ”Ελευθεροτυπία” το 1994 στα 50 χρόνια από την αποφράδα μέρα της Σφαγής, είχε πρωτοσέλιδη σύνθεση την φωτογραφία του 1944 με μια εκείνης της εποχής.

Οι μαυροφόρες

Εμπλουτίσαμε το θέμα με φωτογραφίες των μαυροφόρων γυναικών του Διστόμου, οι περισσότερες από συλλογή του Μουσείου Μπενάκη. Ειναι μια πτυχή που δεν έχει αναδειχθεί…
Στο τέλος βίντεο με τα τραγούδια -λυγμοί του Γιάννη Σφουντούρη “Τρεις Μαυροφόρες”  και στην “Αγορά Διστόμου”,στο Μαυσωλείο Διστόμου.

Το κείμενο της Δώρας Πλάκα:

“Η γυναίκα – παγκόσμιο σύμβολο της Σφαγής του Διστόμου είναι η Μαρία Παντίσκα. Κοσμεί το τρέχον εξώφυλλο του περιοδικού ΙΣΤΟΡΙΑ που φιλοξενεί αφιέρωμα για τις Γερμανικές αποζημιώσεις, αλλά η …πορεία της άρχισε από το αμερικανικό περιοδικό παγκόσμιας φήμης, το LIFE, 69 χρόνια πριν…Ποια είναι όµως η ιστορία της;
Λίγους µήνες µετά τη Σφαγή, και συγκεκριμένα την 1η Νοεμβρίου 1944, ο Dmitri Κessel, ανταποκριτής/φωτογράος του LIFE επισκέφθηκε το Δίστοµο για ρεπορτάζ. Τη στιγµή του κλικ της φωτογραφικής µηχανής του συγκλονισμένου ανταποκριτή, η νεαρή Μαρία Παντίσκα, στέκεται όρθια µπροστά σε µια σκάφη και πλένει τα µαύρα ρούχα της στην αυλή – όλο το χωρίο ήταν μαυροφορεμένο για δεκαετίες,ακόμα και οι κουρτίνες, τα τζακόπανα, τα πάντα…

Η φωτογραφία δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό «LIFE» στις 27 Νοεµβρίου του 1944, στη σελίδα 21,μαζί με άλλες από το Δίστομο αλλά και την πληγωμένη από τον ναζισμό Ελλάδα .

«What the Germans did to Greece» (”Τι έκαναν οι Γερµανοί στην Ελλάδα”) είναι ο τίτλος και η λεζάντα της ανέφερε: «Maria Padiska still weeps, four months after the Germans killed her mother in a massacre at the Greek town of Distomo» (”Η Μαρία Παντίσκα ακόµη κλαίει µε λυγµούς, τέσσερεις µήνες αφότου οι Γερµανοί σκότωσαν τη µητέρα της σε σφαγή στην ελληνική πόλη Δίστοµο”).

Αινιγματικός λυγμός

Την Μαρία Παντίσκα – Μίχα, που απεβίωσε στις 12/3/2009 σε ηλικία 84 ετών,την είχα δει αρκετές φορές- δεν της είχα μιλήσει από σεβασμό. Ετάφη στο Δίστομο σε μια σεμνή τελετή ”όπου τίποτα δε μαρτυρούσε τη τεράστια συμβολική σημασία της σεπτής αυτής μορφής που απεικόνισε σε μια φωτογραφία τον απίστευτο πόνο που πέρασε η περιοχή μας, με τον αινιγματικό λυγμό που δεν έφυγε ποτέ από τα χείλη της”,σημειώνει το σάιτ parakato – αλλά είμαι σίγουρη ότι ο πολύ δραστήριος Πολιτισμικός Σύλλογος του Διστόμου κάτι θα κάνει σύντομα.

Το δημοσίευμα του περιοδικού περιλαμβάνει και άλλα συγκλονιστικά στοιχεία για την σφαγή του Διστόμου – όπως και άλλες ”δυνατές ” φωτογραφίες του Dmitri Κessel:

”Ο θάνατος του χωριού. Οι Γερμανοί έσφαξαν τους ανθρώπους και έκαψαν τα σπίτια του Διστόμου”

Να ένα απόσπασμα απο την σελίδα 22: “Μια απο τις τελευταίες επίσημες γερμανικές πράξεις στην Ελλάδα ήταν η σφαγή του Διστόμου. Μια πόλη περίπου 60 μίλια βορειοδυτικά των Αθηνών. Τον περασμένο Ιούνιο ένας περαστικός Γερμανός ρώτησε τον παππά του Διστόμου πατέρα Σωτήριο Ζήση αν υπήρχαν αντάρτες στην περιοχή. Ο παππάς είπε ότι δεν ήξερε κανέναν. Οι Γερμανοί όμως έκαναν επίθεση στην πόλη. Στην αρχή επέστρεψαν και σκότωσαν τον πατέρα Ζήση. Λίγες μέρες αργότερα μια ομάδα μαυροφορεμένων ανδρών των SS μπήκαν στο Δίστομο, διέταξαν τους ανθρώπους να κλειστούν στα σπίτια τους, πέρασαν από σπίτι σε σπίτι πυροβολώντας όλους αυτούς που μπορούσαν να βρουν. Σε δυο ώρες είχαν σκοτώσει 1000 Διστομίτες από τους 1200.(σ.σ λάθος στοιχεία: 218 είναι οι νεκροί). Οι ελάχιστοι επιζήσαντες έτυχε να βρίσκονται στα βουνά και στα χωράφια. Αφού οι Γερμανοί τελείωσαν με τη σφαγή πήραν λάφυρα και έκαψαν το μικρό χωριό. Δεκαπέντε μέρες αργότερα επέστρεψαν αλλά αυτή τη φορά οι χωρικοί είχαν προειδοποιηθεί και είχαν φύγει στα βουνά. Οι Γερμανοί πήραν λάφυρα για άλλη μια φορά”.

Το νεκρό μωρό και η ουλή της μάνας…

”Πέντε συγγενείς της Κατίνας Πίτσου σκοτώθηκαν στο Δίστομο. Πολλές μεγάλες οικογένειες του χωριού ξεκληρίστηκαν εντελώς”.

”Έξι συγγενείς της Μαρίας Καρούζου, ο πατέρας της, η μητέρα της, ο αδερφός, η αδερφή, ο γαμπρός της και ο τρίχρονος ανιψιός της σκοτώθηκαν από τους Γερμανούς”.

Το μωρό της ήταν στην αγκαλιά της Ζωής Σεχρεμέλη όταν οι Γερμανοί το σκότωσαν με μια σφαίρα στο κεφάλι. Η ουλή είναι εκεί που η σφαίρα διαπέρασε τον ώμο της μάνας”.(απεικονίζει την ουλή στην πλάτη).

”Το Δίστομο είναι ένα χωριό με σπίτια από άσπρη πέτρα στους λόφους κοντά στο βουνό Παρνασσός, αφιερωμένο στον Απόλλωνα και τις Μούσες. Τα άδεια κασώματα των παραθύρων δείχνουν ότι τα σπίτια κάηκαν από τους Γερμανούς”.

”Στο νεκροταφείο του Διστόμου θάφτηκαν οι περισσότεροι νεκροί της σφαγής. Πολλοί άλλοι μεταφέρθηκαν στα σπίτια και τοποθετήθηκαν σε τάφους στις πίσω αυλές των σπιτιών από τους ελάχιστους επιζήσαντες που ήταν εκτός του χωριού όταν ήρθαν οι Γερμανοί”. Κάποιοι από τους τάφους , συγγενείς της πεθεράς μου, οικογένεια Σταύρου, ήταν στην αυλή του σπιτιού μας, που μένουμε τα Σαββατοκύριακα…Σκοτώθηκαν μέσα στο σπίτι αυτό…

Οι Γερμανοί ήρθαν σαν μανιασμένα σκυλιά

Σε άλλο σημείο γράφει το LIFE :“Στο δρόμο ο φωτογράφος Kessel του Life συνάντησε έναν χλωμό άνθρωπο που ονομαζόταν Ματθαίος Δημάκος (εννοεί Δημάκας). Μιλώντας με δυσκολία είπε: ”Κύριε είμαι Αμερικανός πολίτης. Ήρθα εδώ(από τις ΗΠΑ) το 1934 να επισκεφτώ τη μητέρα μου. Μετά παντρεύτηκα. Ήθελα να γυρίσω στις Ηνωμένες Πολιτείες και να πάρω τη μητέρα μου και τη σύζυγό μου μαζί. Τώρα δεν έχω κανέναν να πάρω μαζί μου. Οι Γερμανοί ήρθαν σαν μανιασμένα σκυλιά. Η γυναίκα μου τους ικέτευε, παρακαλώ μην μου τα παίρνετε όλα. οι Γερμανοί την πυροβόλησαν. Το μωρό μας έκλαιγε. Έτσι οι Γερμανοί το πυροβόλησαν στο κεφάλι. Το μωρό ήταν οκτώ μηνών” (μετάφραση από αναγνώστη του arahova.wordpress και αναδημοσίευση από http://distomoarchives.blogspot.gr/ ).

Ο Ματθαίος Δημάκας -πέθανε στο Σικάγο πριν μερικά χρόνια – ήταν κατά τις μαρτυρίες ο άτυπος μεταφραστής του Kessel καθώς ήταν μετανάστης στις ΗΠΑ από το 1910 η 12. Ήταν αδελφός του παππού του άντρα μου- Λουκά Δημάκα. Συνολικά 218 άντρες,γυναίκες και παιδιά,πολλά αβάπτιστα, σκοτώθηκαν εκείνη την ημέρα του Ιούνη του 1944,στο Δίστομο.

Πως εντοπίστηκε το τεύχος του LIFE το1980- 81

Αλλά και ο αρχικός εντοπισμός του τείχους του LIFE, έχει την δική του ιστορία: Το βρήκε το 1980-1981 ο δραστήριος Διστομίτης Δημήτρης Πίτσος, νέος μετανάστης-φοιτητής τότε στην Καλιφόρνια :Εψαχνε στην βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου του Μπέρκλευ όταν τυχαία έπεσε πάνω σε φωτοτυπίες του τεύχους με το Δίστομο: ”Σηκώθηκε η τρίχα μου μόλις είδα την φωτογραφία της γιαγιάς, μάνα του πατέρα μου, την Κατίνα Πίτσου. Και πιο κάτω την ιστορία του Ματθαίου Δημάκα, αδελφού του πατέρα της μητέρας μου…”.
Η νύφη του Γουέντι Μανκουσο, σύζυγος του Γιάννη Πίτσου, ανέλαβε να βρει το κανονικό τεύχος- βρήκε δυο τεύχη σε παλαιοπωλείο στο Σαν Φραντζίσκο.
Ο θείος του Γιώργος Δημάκας, επίσης κάτοικος Σαν Φραντζίσκο, έστειλε το ένα τεύχος στον Δήμο Διστόμου – έτσι ξεκίνησε η πορεία της φωτογραφίας-σύμβολο…

Πηγή

Το άρθρο Η ιστορία της φωτογραφίας – σύμβολο της Σφαγής του Διστόμου εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Τις τελευταίες μέρες, αν ήταν μέρες, ένιωθε ένα συναίσθημα ξένο, ένα συναίσθημα που του ΄φερνε ανακατωσούρα στο στομάχι. Ήταν και τα ρημάδια τα χάπια, κατέβαζε μια χούφτα από δαύτα τρεις φορές τη μέρα. Η φωνή της νοσοκόμας ψυχρή, αγχωτική. Κυρίως μονολεκτικά απαντούσε στις λιγοστές του ερωτήσεις. Πριν λίγες μέρες είχε ζητήσει να μιλήσει με τον γιατρό. Ο γιατρός είχε μια μυρωδιά αποκρουστική, κάτι μεταξύ αίματος και καπνού. Κύριε Μπερνό, πρέπει να συνεργαστείτε, παρακολουθούμε την κατάστασή σας με τρομερή σχολαστικότητα, τον καθησύχαζε, μα η μυρωδιά μυρωδιά, του προξενούσε ανασφάλεια και φόβο. Έπειτα ήταν και οι ατέλειωτες ώρες ύπνου και ονείρων που τον είχαν εξαντλήσει. Παρελάμβαναν εικόνες από τις ιστορίες. Ήρωες και ιδέες πιάνανε ψιλή κουβέντα μαζί του σχεδόν κάθε βράδυ. Θυμόταν και παλιά που μιλούσε με τις ώρες με τα κείμενά του και τους πρωταγωνιστές του. Σε μια συνέντευξη που είχε δώσει κάποτε, απ΄τις ελάχιστες φορές που είχε μιλήσει δημόσια, είχε ομολογήσει πως οι ιστορίες έρχονται και τον βρίσκουν. Ανοίγω το παράθυρο και κάθονται μαζί μου στον καναπέ. Ο καναπές του. Δεν είχε τη δύναμη να ρωτήσει για το σπίτι. Το φανταζόταν ένα βουνό από στάχτη και καμμένες σελίδες. Αυτή η εικόνα του προκαλούσε μια περίεργη ανακούφιση. Πώς θα΄ταν να ξεκινούσε απ΄την αρχή; Τώρα πια οι αισθήσεις του ήταν στ΄αλήθεια οξυμμένες. Για πρώτη φορά παρατηρούσε τις δυνατότητες της όσφρησης και της ακοής. Μόνο να καταλάβαινε.

Το βράδυ εκείνο, είχαν περάσει πια δυο μήνες από την παραμονή του στο νοσοκομείο του Περτς, αποφάσισε να παρατολμήσει. Σαν άκουσε τα ελαφρά βήματα στον διάδρομο, κατάλαβε πως ήταν εκείνη η άλλη νοσοκόμα, με την γλυκιά φωνή. Είχε μέρες να φανεί. Ήταν η μόνη που περίμενε με κάποια αγωνία να συναναστραφεί. Το βήμα, η φωνή, το μαλακό δέρμα των χεριών της του δημιουργούσαν μια αίσθηση ασφάλειας. Κράτησε τα μάτια κλειστά και υποκρίθηκε πως ροχαλίζει ελαφρά. Εκείνη τον άγγιξε απαλά στον ώμο, κύριε είναι η ώρα να πιείτε τα χάπια σας. Εκείνος, δεν ανταποκρίθηκε, ελπίζοντας πως το όμορφο κορίτσι, έτσι το φανταζόταν, θα ήταν πιο ανεκτικό για απόψε. Έτσι κι έγινε. Άκουσε τα μικρά βήματα να απομακρύνονται και την πόρτα να κλείνει ελαφρά. Και το κλειδί να κλειδώνει διπλά. Άλλος ένας ήχος που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχε αποκωδικοποιήσει. Μα ναι, τον κλείδωναν! Πώς μπορούσε να μην το έχει συνειδητοποιήσει ως τώρα;

Η νύχτα είχε τους δικούς της ήχους. Τους δικούς του ήχους. Και ο Μπερνό είχε καιρό να νιώσει πως έχει τη δύναμη να υπάρχει σε μία, ας πούμε, κατάσταση που μπορεί με μια κάποια διαύγεια να αντιληφθεί. Κατέβηκε απ΄το κρεβάτι όσο πιο αθόρυβα μπορούσε, τα πόδια του δεν είχαν πολλή δύναμη και έτσι έκρινε καλύτερο να γονατίσει και να περπατήσει στο δωμάτιο. Σύρθηκε σχεδόν σε όλη την περίμετρο του δωματίου σαν παιδί που μπουσουλάει. Το πάτωμα παγωμένο, μάλλον μάρμαρο. Λίγα έπιπλα άγγιξε πέρα απ΄το κρεβάτι του. Ένα μικρό κομοδίνο με ένα συρτάρι, μια φθαρμένη καρέκλα, μπόρεσε να ψηλαφίσει. Δεν βρήκε πουθενά παράθυρο, τουλάχιστον όχι στο ύψος που μπορούσε να φτάσει. Μα από κάπου ακουγόταν ο αέρας. Ίσως ήταν ψηλά. Βρήκε τουλάχιστον το καλοριφέρ. Οι σωλήνες ήταν μισοσβησμένοι πια. Τους αγκάλιασε. Χρειαζόταν λίγη ζεστασιά. Χρειαζόταν κάποιον να του εξηγήσει. Έκλαψε πολύ. Τα δάκρυα έκαναν το μυαλό να καθαρίσει. Τουλάχιστον έμενε ξύπνιος. Είχε πια καταλάβει πως τα χάπια τον κρατάνε σε καταστολή. Είχε αποφασίσει να μην τα ξαναπάρει. Στον τοίχο πίσω απ΄το κρεβάτι του είχε γδάρει λίγο τον σοβά και δημιουργήσε μια τρύπα. Εκεί θα τα έκρυβε.

Πέρασαν μέρες και νύχτες αϋπνίας. Δεν ένιωθε όμως κουρασμένος. Το αντίθετο. Ένιωθε πλήρως συντονισμένος. Το κόλπο με τα χάπια δούλευε καλά ως τώρα και το θέατρο της υπνηλίας, είχαν καταφέρει να ξεγελάσουν τις νοσοκόμες που περνούσαν τρεις φορές τη μέρα για να ελέγξουν την κατάστασή του. Δεν ήταν σπουδαίο, μα ήταν ικανό να τον ταράξει. Ένας υπόκωφος ήχος, μεταλλικός και ρυθμικός δονούσε τα τελευταία βράδια τους σωλήνες του καλοριφέρ. Ήταν συνήθως γύρω στις τέσσερις τα ξημερώματα, αν το ρολογάκι που του έλεγε την ώρα, συνέχιζε να λειτουργεί με ακρίβεια, ήταν η ώρα που κούρνιαζε στο καλοριφέρ για να νιώσει λίγη θαλπωρή. Τέσσερις με πέντε συνήθως θα αποκοιμιόταν. Εκείνο το βράδυ όμως, οι ήχοι που ανέβαιναν και δονούσαν τον σωλήνα ήταν πιο έντονοι. Ήταν σήματα μορς!

Θυμήθηκε πριν 20 χρόνια περίπου στα 18 του. Τα αγωνιστικά του χρόνια. Για μια δεκαετία κοντά έζησε στο υπόγειο του Χους, μαζί με τους άλλους. Προκηρύξεις, πειρατικό ραδιόφωνο, μικρές απόπειρες σωτηρίας. Πέρασαν δέκα χρόνια για να αποκατασταθεί η δημοκρατία. Ο Δημοκρατικός Αγώνας, που ήταν στην κυβέρνηση από τότε, του είχε προτείνει και σε πολλούς άλλους επαναστάτες της εποχής να συμμετέχουν στη διακυβέρνηση. Μα όχι. Κανείς. Ούτε στο κόμμα γραφτήκανε ποτέ. Ο καθένας χάραξε την πορεία του. Στα 32 του ο Μπερνό είχε πια καθιερωθεί στο συγγραφικό ορίζοντα. Μα κουβαλούσε και το φορτίο της επανάστασης μαζί. Αυτό δίνει πάντα μια αίγλη. Οι κριτικοί βέβαια πάντα αναρωτιόντουσαν γιατί δεν προχωράει στη συγγραφή ενός μυθιστορήματος. Ο Μπερνό δεν είχε απάντηση. Υποψιαζόταν πως οι πικρές ιστορίες πρέπει να κρατάνε λίγο.

Άπλωσε τις δονήσεις στο μυαλό του και διάβασε τα ρυθμικά σήματα που ανέβαιναν από τον σωλήνα του καλοριφέρ, που είχε αρχίσει πια να παγώνει. ΣΕ 5 ΜΕΡΕΣ_ΜΑΡΓΚΩ_ΑΠΟ ΤΑ ΑΠΛΥΤΑ_ΕΞΩ_ ΟΒΕΡ, ανέβαινε ο ήχος από κάτω. ΜΠΕΡΝΟ_ΞΕΠΟΥΛΗΘΗΚΕ ΣΤΟΥΣ ΦΑΣΙΣΤΕΣ_ΕΙΜΑΣΤΕ_ΜΟΝΟΙ. Αμφέβαλλε πολύ για αυτά που άκουσε, μα κάτι μέσα του ένιωθε πως τον καθοδηγεί σωστά. Ποιος ξεπουλήθηκε; Ποιοι φασίστες; Ακαριαία πήγε να χτυπήσει τον σωλήνα για να απαντήσει, μα κάτι μέσα του τον κράτησε. Ο Μπερνό ξεπουλήθηκε. Αυτή η φράση ηχούσε ξανά και ξανά. Ποια ήταν η Μαρκγώ; Μήπως το κορίτσι με τη γλυκιά φωνή; Είχε πέντε μέρες μόνο. Και πέντε νύχτες. Έπρεπε να δράσει. Χρειαζόταν την γραφομηχανή του. Τα δάχτυλα ήξεραν τον δρόμο των γραμμάτων, δεν θα΄ταν εμπόδιο ότι δεν βλέπει. Μα πώς;

Το επόμενο πρωί επιβεβαίωσε τις υποψίες του. Από το χαμηλόφωνο τρανζιστοράκι του φύλακα, έξω από την πόρτα του. Είχε πέσει η κυβέρνηση και χρησιμοποίησαν το όνομα και τα έργα του προπαγανδιστικά. Δεν είχε πολύ χρόνο. Μόνο τέσσερις μέρες. Δυστυχώς, όπως περίμενε, απαγορευόταν να του δώσουν χαρτί και μολύβι, πόσο μάλλον γραφομηχανή. Δεν τον πείραζε. Είχε ήδη πάρει την απόφασή του. Μόνο να ξανασυναντούσε την Μαργκώ. Τα υπόλοιπα θα τα τακτοποιούσε.

Ήξερε πως η Μαργκώ έχει βάρδια κάθε τρεις μέρες. Κι έτσι το βράδυ την περίμενε με αγωνία. Τα ελαφρά βήματα οδηγήθηκαν όπως πάντα με διακριτικότητα προς το κρεβάτι του. Τον χάιδεψε στο μέτωπο. Τα χάπια σας κύριε. Ο Μπερνό της ζήτησε να χαμηλώσει το αυτί της και να τον ακούσει προσεκτικά. Δεν ξεπουλήθηκα, Μαργκώ. Εκείνη, του φίλησε τα χέρια. Ένιωθε και τα δικά της δάκρυα τώρα να στάζουν στο χέρι του. Ακούσατε το σήμα, ήμουν σίγουρη! Αλλοίωσαν τις λέξεις σας, τους τελευταίους μήνες το πρόσωπό σας, κύριε Μπερνό, φιγουράρει σε όλους τους δρόμους με τη φράση «ΑΚΟΛΟΥΘΩ ΚΑΙ ΕΓΩ ΤΗΝ ΝΕΑ ΙΔΕΑ ΤΟΥ ΜΟΡΑΛ». Έτσι λεγόταν η νέα ακροδεξιά κυβέρνηση. Κάποιοι σας μισούν, κάποιοι όμως έχουν πειστεί από εσάς και υποστηρίζουν τη νέα κατάσταση, εξηγούσε η Μαργκώ ψιθυριστά. Ο Μπερνό της χαμογέλασε. Θα περάσεις και για τα δικά μου άπλυτα τότε, σε δύο ημέρες, έτσι; Η Μαργκό έγνεψε καταφατικά. Και κάτι ακόμη. Θα μου βρεις ένα καθρεφτάκι;

Σε τέσσερις μέρες η πόλη φλεγόταν. Οι επαναστάτες είχαν βάλει φωτιές και είχαν πείσει τον κόσμο να βγει στη μεγάλη πλατεία. Το φορτηγό έφτανε με τους φυλακισμένους από το νοσοκομείο Περτς και οι κάδοι με τα άπλυτα ήταν βαριοί. Όταν άνοιξαν και τον τελευταίο, δεν βρήκαν τον Μπερνό. Η Μαργκώ τον είχε βρει το προηγούμενο βράδυ νεκρό στο κρεβάτι του. Πάνω στο σεντόνι αίματα και θραύσματα. Ένα πελώριο σεντόνι γραμμένο με το αίμα του. Το νέο του μυθιστόρημα. Το τύλιξε στα άπλυτα μαζί με τους άλλους. Τώρα ανέμιζε στη μεγάλη πλατεία. Σε λίγο κάποιος θα το διάβαζε δυνατά και θα ακουγόταν σε όλο το συγκεντρωμένο πλήθος:

«Οι υψηλές ιδέες γράφονται με αίμα. Να, που κυριολεκτώ. Αυτή η ιστορία δεν είναι δική μου. Πρωταγωνιστές είστε όλοι εσείς. Εγώ μονάχα, ξέρω πως αξίζει να πεθαίνεις για να γράφεις ιστορίες. Όπως αξίζει να πεθαίνεις για την δημοκρατία».

Της Κατερίνας Νανούρη

Το άρθρο Το σεντόνι εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Στις 2 Ιουνίου 1941, στο χωριό Κοντομαρί Χανίων, οι Γερμανοί εκτέλεσαν 23 (;) άνδρες, ως αντίποινα για τις εκτελέσεις και τη σφαγή πολλών Γερμανών αλεξιπτωτιστών, που είχαν πέσει μέσα στους θάμνους. Πτώματα Γερμανών είχαν εντοπιστεί κοντά στο χωριό. Οι Γερμανοί όρμησαν στα σπίτια, έβγαλαν όλο τον κόσμο έξω, ξεχώρισαν τους άνδρες και τους εκτέλεσαν σε παρακείμενο ελαιώνα.

Η εκτέλεση έγινε από ομάδα αλεξιπτωτιστών υπό την ηγεσία του ανθυπολοχαγού της Luftwaffe, Horst Trebes και τη διαταγή του στρατηγού Kurt Student και ήταν η πρώτη μαζική εκτέλεση αμάχων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο Franz Peter Weixler

ήταν ο πολεμικός ανταποκριτής της Βέρμαχτ, (ανταποκριτής προπαγάνδας), που φωτογράφισε την εκτέλεση και κράτησε τα αρνητικά, τα οποία με κάποιο τρόπο κατάφερε να τα διοχετεύσει σε έναν φίλο του στην Αθήνα,  παρ’ όλο που το φιλμ κατασχέθηκε από τους ανωτέρους του και αναγκάστηκε να υπογράψει μία δήλωση σύμφωνα με την οποία δεν είχε κρατήσει αντίγραφα.

Λίγο αργότερα, την ίδια χρονιά, ο Weixler έχασε τη θέση του για πολιτικούς λόγους, αλλά ήταν προφανές ότι οι φωτογραφίες είχαν κυκλοφορήσει, γιατί τον Ιανουάριο του 1944 συνελήφθη από την Γκεστάπο, δικάστηκε για προδοσία και φυλακίστηκε. Ο μόνος λόγος που δεν εκτελέστηκε – σύμφωνα με τα λεγόμενά του – ήταν ότι είχε καταστραφεί ο φάκελός του, τόσο στο Βερολίνο, όσο και στο αρχηγείο της Γκεστάπο στη Νυρεμβέργη. “Ένας λόγος που φυλακίστηκα”, αναφέρει, “ήταν ότι είπα την αλήθεια σε φίλους σχετικά με την επιχείρηση των αλεξιπτωτιστών στην Κρήτη, τον Μάιο του 1941 και τράβηξα φωτογραφίες”.

Παρέμεινε έγκλειστος από τις 16 Ιανουαρίου του 1944 μέχρι τον Απρίλιο του 1945, δηλαδή μέχρι το τέλος σχεδόν του πολέμου. Κατόπιν από το σπίτι του στο Krailling, κοντά στο Μόναχο, έγραψε τη μαρτυρία του κατά του Γκαίριγκ, που χρησιμοποιήθηκε στη Δίκη της Νυρεμβέργης. Στη μαρτυρία του αυτή, που συντάχθηκε στις 11 Νοεμβρίου 1945 και την οποία μεταφράζω από το αυτούσιο κείμενο, αναφέρει όλες τις λεπτομέρειες του ιστορικού της αποτρόπαιας εκτέλεσης:

“Την 1η ή 2α Ιουνίου 1941, βρισκόμουν στο μέρος που είχαμε στρατοπεδεύσει, στην πρωτεύουσα της Κρήτης, τα Χανιά, όταν ένας αξιωματικός με πλησίασε και μου είπε πως εκείνο το απόγευμα επρόκειτο να δω κάτι πολύ ενδιαφέρον. Σε απάντηση της ερώτησής μου, μου είπε ότι ένα τιμωρητικό απόσπασμα επρόκειτο να σταλεί εναντίον διαφόρων χωριών, διότι είχαν βρεθεί κατακρεουργημένα πτώματα γερμανών αξιωματικών. Η ανώτατη διοίκηση της Λουφτβάφε είχε πληροφορηθεί το γεγονός αρκετές μέρες πριν και ο Γκαίριγκ είχε δώσει διαταγή να ληφθούν τα αυστηρότερα μέτρα, όπως η εκτέλεση αντρικού πληθυσμού μεταξύ 18 και 50 ετών. Είπα στον νεαρό αξιωματικό και στον λοχαγό Gericken ότι δεν είχα δει κανένα πτώμα σφαγιασμένου αλεξιπτωτιστή, είχα δει όμως πολλά πτώματα συντρόφων, των οποίων τα πρόσωπα είχαν αρχίσει να αποσυντίθενται από την τροπική ζέστη. Κατόπιν πήγα να δω τον ταγματάρχη Stenzler, ο οποίος μου είπε ότι μία αποστολή του Γερμανικού Υπουργείου Εξωτερικών είχε αναχωρήσει από το Βερολίνο την προηγούμενη μέρα, προκειμένου να διεξαγάγει έρευνα αναφορικά με τη φερόμενη σφαγή των αλεξιπτωτιστών. Είπα στον Strenzler ότι κατά τις πρώτες μέρες της μάχης είχα δει γύπες να τρώνε τα πτώματα των συντρόφων μας. Υπενθύμισα στον ταγματάρχη ότι είχαμε δει αμέτρητα πτώματα συντρόφων μας σε ημι-αποσύνθεση, αλλά ποτέ κάποιον να σκοτώνει ή να σφάζει και συμπλήρωσα επίσης ότι θεωρούσα την εκτέλεση της διαταγής του Γκαίρινγκ στυγνό έγκλημα. Ικέτεψα τον ταγματάρχη Strenzler να μη στείλει το τιμωρητικό απόσπασμα και όταν εκείνος μου διευκρίνησε ότι δεν είναι δική μου δουλειά, πήγα να δω τον  υπολοχαγό Trebes, ο οποίος εκείνη την ώρα έβγαζε λόγο σε μια ομάδα 30 περίπου αντρών. εξηγώντας τους “πόσο σημαντικό ήταν να εκτελεστεί η πράξη όσο το δυνατόν γρηγορότερα, ως αντίποινα για τους συντρόφους μας που είχαν δολοφονηθεί”. Η τιμωρητική αποστολή αποτελείτο από τον υπολοχαγό Trebes, έναν άλλον υπολοχαγό, έναν διερμηνέα, δύο λοχίες και περίπου 25 αλεξιπτωτιστές του 2ου Τάγματος. Ως φωτογράφος της Μεραρχίας μου, μου επιτράπηκε να συνοδεύσω αυτή την αποστολή. Κοντά στο χωριό Μάλεμε, σταματήσαμε και ο Trebes μας έδειξε αρκετά πτώματα στρατιωτών, προφανώς σε στάδιο αποσύνθεσης. Υποκινούσε το μίσος των αντρών εναντίον του πληθυσμού. Συνεχίσαμε την πορεία μας για το χωριό Κοντομαρί. Οι άντρες βγήκαν από τ’ αυτοκίνητα και όρμησαν στα σπίτια της μικρής κοινότητας. Έβγαλαν όλους τους κατοίκους από τα σπίτια τους – άντρες, γυναίκες, παιδιά – και τους συγκέντρωσαν στη μικρή πλατεία. Στο μεταξύ, σε ένα σπίτι βρέθηκε το σακάκι ενός αλεξιπτωτιστή με μια τρύπα από σφαίρα στην πλάτη. Ο Trebes, αφού το εξέτασε, έδωσε εντολή να κάψουν το σπίτι. Ένας άντρας παραδέχτηκε ότι είχε σκοτώσει γερμανό αλεξιπτωτιστή, αλλά δεν ήταν δυνατόν να καταδικάσουμε κανέναν από τους άλλους για εγκλήματα ή λαφυραγωγία και ως εκ τούτου πρότεινα στον Trebes να μην προβεί στην εκτέλεση του σχεδίου και να μας δώσει εντολή να επιστρέψουμε παίρνοντας εκείνον τον άντρα μαζί μας. Όμως εκείνος ξεχώρισε όλους τους άντρες από το πλήθος και δήλωσε στις γυναίκες – μέσω του διερμηνέα – ότι θα τους εκτελέσουν και ότι πρέπει να τους θάψουν μέσα σε δύο ώρες. Όταν ο Trebes γύρισε την πλάτη του για μερικά λεπτά κατάφερα να διευκολύνω εννέα άντρες να δραπετεύσουν. Κατόπιν ο Trebes έβαλε τους άντρες να σχηματίσουν ένα ημικύκλιο, έδωσε τη διαταγή του πυροβολισμού και σε περίπου δεκαπέντε δευτερόλεπτα όλα είχαν τελειώσει”.

Οι φωτογραφίες παραδόθηκαν στα Αρχεία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας το 1980 και μία σειρά απ’ αυτές βρίσκεται στο Μνημείο στο Κοντομαρί.

Ο Trebes παρασημοφορήθηκε λίγες εβδομάδες αργότερα, από τον Γκαίριγκ για τη γενναιότητά του (!) με τον Σταυρό των Ιπποτών.

Τρία χρόνια αργότερα, σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Νορμανδία.

Ο Student, υπαίτιος για όλα τα αίσχη που έγιναν στην Κρήτη – όπως η σφαγή στην Κάνδανο και στο Κοντομαρί – μετά το τέλος του πολέμου συνελήφθη από τους Βρετανούς και τον Μάιο του 1947 προσήχθη ενώπιον βρετανικού δικαστηρίου με τις κατηγορίες της δολοφονίας και κακομεταχείρισης αιχμαλώτων πολέμου στην Κρήτη. Το αίτημα της Ελλάδας για έκδοσή του, απορρίφθηκε. Τελικά, κρίθηκε ένοχος για τις τρεις από τις οκτώ κατηγορίες και καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλάκιση. Ωστόσο, αποφυλακίστηκε για ιατρικούς λόγους το 1948. Ο Student δεν δικάστηκε ποτέ για εγκλήματα εναντίον πολιτών (!!!).

Ο υπολοχαγός Horst Trebes εξετάζει ένα σακάκι αλεξιπτωτιστή που έχει τρύπα από σφαίρα στην πλάτη. Το σακάκι βρέθηκε στο σπίτι ενός κατοίκου του χωριού, μετά από έρευνα.

Ο υπολοχαγός Horst Trebes κατά την τελετή απονομής του μεταλλίου του.

Πηγές:

Αρχεία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας

Fallschirmjager.net

Musings

Η μαρτυρία του Franz Peter Weixler (στα αγγλικά)

Ευχαριστίες στον κύριο Γιώργο Θαλασσινό που έθεσε υπ’ όψη μας το θέμα

από: Palmografos.com – Δείτε καρέ – καρέ τη σφαγή στο Κοντομαρί Χανίων από τους Γερμανούς – Η ιστορία του Franz Peter Weixler

Πηγή

Το άρθρο Η σφαγή στο Κοντομαρί Χανίων από τους Γερμανούς – Η ιστορία του Franz Peter Weixler εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Ο θανατός του στις 13 Ιουλίου του 1793 από μια οπαδό των αντιπάλων του ενέπνευσε πολλούς συγγραφείς και καλλιτέχνες, ενώ παράλληλα αναπαραστάθηκε στον διάσημο πίνακα του Ζακ-Λουι Νταβίντ «Ο θάνατος του Μαρά», ένα από τα γνωστότερα έργα της Γαλλικής Επανάστασης.

Γεννημένος, στις 24 Μαϊου του 1743 στο Νεσατέλ της Ελβετίας, ο Ζαν Πολ Μαρά ήταν γόνος πλουσίας οικογενείας και σε νεαρή ηλικία έφυγε για το Παρίσι με σκοπό να σπουδάσει ιατρική. Την ίδια περίοδο, επηρεασμένος από τις ιδέες των Γάλλων Διαφωτιστών, άρχισε να ασχολείται με τη μελέτη των κοινωνικοπολιτικών προβλημάτων και έγραψε δύο δοκίμια, το «Φιλοσοφικό δοκίμιο για τον άνθρωπο» και το «Αλυσίδες της δουλείας». Θέλοντας να βοηθήσει τη Γαλλική Επανάσταση, εξέδωσε το 1790 την εφημερίδα «Φίλος του Λαού».

Την εφημερίδα αυτή την έγραφε εξολοκλήρου ο ίδιος και μέσα από τις στήλες της στηλίτευε την αριστοκρατία, τους κυβερνητικούς παράγοντες και τη μοναρχία. Αναγκάστηκε πολλές φορές να διακόψει την έκδοση την εφημερίδας του και να καταφύγει στο εξωτερικό για να αποφύγει τη σύλληψή του. Κάποια περίοδο, μάλιστα, κρυβόταν στους υπονόμους του Παρισιού και έγραφε από εκεί τα κειμενά του. Από τους υπονόμους αυτούς πρέπει να κόλλησε και τη βαριά χρόνια δερματοπάθεια που θα τον ταλαιπωρούσε μέχρι τον θανατό του. Επιπλέον, ο Μαρά μέσα από την εφημερίδα του προέτρεπε τον Λαό να επαναστατήσει απέναντι της μοναρχίας και συγκεκριμένα του Λουδοβίκου του ΙΣΤ. Τελικά, αυτό το πέτυχε υποκινώντας τη σφαγή των μοναρχικών από τα πλήθη του Παρισιού τον Σεπτέμβριο του 1792.

Ο Μαρά με την ανακήρυξη της Δημοκρατίας στις 22 Σεπτεμβρίου 1792 εξελέγη μέλος της Κομμούνας του Παρισιού και επίσης βουλευτής των «Ιακωβίνων » στην Συμβατική Εθνοσυνέλευση. Μαζί με τον Μαξιμιλιανό Ροβεσπιέρο (Maximilien Robespierre) και τον Ζωρζ Νταντών (Georges Danton) υπήρξε ένας από τους τρεις πολιτικά ισχυρότερους άνδρες της Δημοκρατίας μετά την πτώση των αντιπάλων τους, των δεξιών «Γιρονδίνων». Η συμβολή του στην πτώση των Γιρονδίνων, η πρωταγωνιστική του συμμετοχή στις σφαγές του Σεπτεμβρίου και στην ανατροπή του στρατηγού Ντιμουριέ από την ηγεσία των επαναστατικών στρατευμάτων, θεωρήθηκαν ακρότητες από την πλευρά του Μαρά και αυτό συνέβαλλε στο να γίνει αντιπαθής σε μια μερίδα του λαού. Έπειτα οι αντιπάλοί του χρησιμοποίησαν αυτές τις ακρότητες για να τον χαρακτηρίσουν «τέρας».

Ο Μαρά, παρόλα αυτά, θεωρείται η προσωποποίηση του Επαναστάτη της Γαλλικής Επανάστασης. Αγαπούσε τον Λαό της Γαλλίας αλλά ταυτόχρονα πίστευε ότι η βία είναι αναγκαία για να διασωθεί η Επανάσταση. Ήταν υπέρμαχος της ελευθερίας του λόγου και τα γραπτά του είναι σήμερα επίκαιρα όσο ποτέ. Συγκεκριμένα, στο βιβλίο του «Η εγκαθίδρυση του δεσποτισμού» το 1792 γράφει: «Μερικές φορές ο ηγεμόνας, για να επιβουλευτεί την ελευθερία περιμένει τη στιγμή της εκδήλωσης μιας ανησυχητικής κρίσης, που έχει προετοιμάσει ο ίδιος· τότε, με το πρόσχημα της φροντίδας για τη σωτηρία του κράτους προτείνει καταστροφικά μέτρα, που τα καλύπτει με το πέπλο της αναγκαιότητας, του κατεπείγοντος, των περιστάσεων, της κακοδαιμονίας των καιρών. Εγκωμιάζει την αγνότητα των προθέσεών του, εκφωνεί μεγάλα λόγια για την αγάπη του δημοσίου συμφέροντος, διαλαλεί τη μέριμνα της πατρικής του αγάπης. Κι αν δει ότι υπάρχει δισταγμός για να γίνουν δεκτές οι προτάσεις του, βάζει αμέσως τις φωνές: Πώς, δεν θέλετε; Ε, τότε βγείτε μόνοι σας από την άβυσσο! Κανείς δεν έχει τη δύναμη να αντισταθεί, κι ο καθένας αφήνεται στο έλεος των πραγμάτων, παρ’ όλο που δεν έχει καμιά αμφιβολία γι’ αυτό που κρύβουν τα μέτρα αυτά, όπου κάτω από το όμορφο περίβλημα βρίσκονται τα πιο μοχθηρά σχέδια. Η παγίδα αποκαλύπτεται όταν δεν υπάρχουν πλέον χρονικά περιθώρια για να αποφευχθεί: τότε ο λαός σαν το λιοντάρι που πέφτει μέσα στα δίχτυα κρυμμένα κάτω από τα φυλλώματα, παλεύει για να τα σπάσει και το μόνο που καταφέρνει είναι να μπλέκεται περισσότερο». Ο Μαρά δολοφονήθηκε στις 13 Ιουλίου του 1793 από τη Σαρλότ Κορντέ, οπαδό των Γιρονδίνων. Η νεαρή μαχαίρωσε τον Μαρά μέσα στο μπάνιο στο οποίο περνούσε ώρες λόγω της δερματοπάθειας του. Ο Μαρά τιμήθηκε ως ήρωας και η δολοφόνος του θανατώθηκε στη λαιμητόμο. Αργότερα βέβαια το ονομά του συνδέθηκε από τους αντιπάλους του με τις αγριότητες.

Ο θάνατος του ακόμα εμπνέει συγγραφείς και καλλιτέχνες ενώ έχει αποτυπωθεί σε θεατρικά έργα, βιβλία, γλυπτά, ποιήματα και πίνακες. Στον τάφο είχαν γραφτεί τα εξής λόγια: «Unité, Indivisibilité de la République, Liberté, Égalité, Fraternité ou la mort» (Ενότητα, Δημοκρατία, Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη ή θάνατος!)

tvxs.gr

Το άρθρο Jean Paul Marat: Η «φωνή» της Γαλλικής Επανάστασης εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Κι όσα φέρνει ένα τηλεφώνημα στη μνήμη ίσως δεν τα φέρνει ο χρόνος που προηγήθηκε και που μέσα στην αγκαλιά του «έλαβαν χώρα».

Γιατί ο χρόνος κυλάει αυτόνομα, χωρίς να μοιράζει υποσχέσεις παρά μόνο αναμνήσεις, που τις σκορπάει από δω κι από κει κι όποιος προλάβει να διακρίνει αυτό που τον αφορά και να το αρπάξει. Να το κλείσει στα κουτάκια του μυαλού του, να το ποτίσει με το άρωμα του νυχτολούλουδου για να το θυμάται το καλοκαίρι, να το αρωματίσει με τη γεύση του φιλιού να το θυμάται τον χειμώνα. Μοναχικός ταξιδιώτης, ο χρόνος δίνει νόημα, όγκο, ύπαρξη στον χώρο. Δίνει χώρο για την ύπαρξή μας. Δημιουργεί τον χώρο. Και μετά, σε μια χορογραφία αέναη, προχωρούν μαζί.

Άγνωστος ο χορογράφος. Φήμες λένε πως είναι το παρελθόν… Το προηγούμενο… Το τελευτήσαν τον βίο του σε μια μοναδικότητα αδιανόητης πυκνότητας, σε μια ασύλληπτη συρρίκνωση της ύλης που περιλαμβάνει όμως μέσα της όλα όσα προϋπήρξαν.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί και στον απολύτως πεπερασμένο, ασήμαντο, αδιανοήτως ευρύχωρο κι ανοήτως ματαιόδοξο μικρόκοσμό μας με μόνο ένα τηλεφώνημα.
Τυχεροί όσοι το έλαβαν…
Ακόμη πιο τυχεροί όσοι το απέφυγαν…

Ουδείς γνωρίζει αν το τηλεφώνημα που αναφέρει στο ποίημά της η Μπαέζ (ποίημα και όχι απλώς τραγούδι) πράγματι έγινε, ώστε, 10 χρόνια μετά τον χωρισμό της από τον Ντύλαν, να της θυμίσει τον θυελλώδη έρωτα που έζησαν. Άβυσσος η ψυχή της γυναίκας κι ακόμη πιο άβυσσος η ψυχή της Μπαέζ όταν 10 χρόνια αργότερα μπορεί και περιγράφει με τόσο παραστατικό τρόπο αυτά που της έφερε στο νου εκείνο το τηλεφώνημα.

Η Μπαέζ έχει παραδεχτεί πως έγραψε το τραγούδι για τον Ντύλαν αλλά ακόμη κι αν δεν το είχε κάνει δεν θα είχαμε καμιά αμφιβολία γι’ αυτό ευθύς μόλις φθάναμε στους στίχους:

You burst on the scene already a legend
the unwashed phenomenon
the original vagabond…

…καθώς είναι γνωστή πλέον η ανύπαρκτη σχέση του Ντύλαν με την στοιχειώδη καθαριότητα. Το τραγούδι γράφτηκε το 1974 και κυκλοφόρησε το 1975.

Για όποιον λόγο όμως κι αν γράφτηκε, θα μένει πάντα στο μυαλό και την καρδιά μας να μας υπενθυμίζει πως αργά ή γρήγορα τα διαμάντια γίνονται σκουριά χωρίς καμία πιθανότητα παλινδρόμησης, με one way ticket ταξιδεύει ο χρόνος και μόνο η ματιά μπορεί να γυρίσει προς τα πίσω και απλώς να δει τί άφησε πίσω του χωρίς καμία δυνατότητα να επέμβει για να το αλλάξει.

Αλλά όσο αμείλικτος κι αν είναι ο χρόνος (περισσότερο ανελέητος παρά πανδαμάτωρ, όπως το παρατσούκλι που του φόρεσαν), όσο κι αν τρέχει πάντα με εμπρόσθια φορά (ποτέ δεν θα μάθουμε τί βιάζεται να προλάβει, ίσως το φως;) χωρίς να μπορεί τίποτε να του σταθεί εμπόδιο (ούτε καν η βαρύτητα, με την οποία συζευγμένος αιώνια, οι δυό τους, αποτελούν τη μοναδική σταθερά, εκείνη του χωροχρονικού πλέγματος) άλλο τόσο είναι συνεπής στο να μας σκουντάει διαρκώς ψιθυρίζοντάς μας στο αυτί «ό,τι αφήνεις σ’ αφήνει, μην ακούς τί λέει ο «σοφός» λαός περί ποδηλάτου, μη μ’ αφήνεις να περνώ χωρίς να δρας, μην αφήνεις τα διαμάντια να γίνονται σκουριά».

Και στο σημείο αυτό ας κρατήσουμε ενός λεπτού σιγή (μαζί με την ανάσα μας) για εκείνα τα τηλεφωνήματα που ποτέ δεν έγιναν.

Ας κρατήσουμε όμως «σε μιαν άκρη» και την προτροπή του χρόνου να μην αφήνουμε να γίνεται το γινάτι του.

Πηγή

Το άρθρο Diamonds and rust εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Πρόκειται για μία αληθινή ιδιοφυία. Ο Έλληνας ερευνητής ιατρός καθιερώθηκε ως ο ιδρυτής μιας νέας ιατρικής ειδικότητας, της αποφολιδωτικής κυτταρολογίας, και έμεινε στην ιστορία ως ένας από τους σημαντικότερους ερευνητές της ιατρικής επιστήμης του 20ου αιώνα καθώς ανακάλυψε το περίφημο τεστ Παπ. Το 1995 το πορτρέτο του κόσμησε το περίφημο ελληνικό δεκαχίλιαρο και έτσι έγινε γνωστός σε πολλούς Έλληνες που μέχρι τότε αγνοούσαν την ύπαρξή του.

«Τα πρώτα χρόνια»

Ο Γεώργιος Παπανικολάου γεννήθηκε στις 13 Μαΐου του 1883 στην Κύμη της Εύβοιας. Ήταν το τρίτο παιδί του Νικόλαου Παπανικολάου και της Μαρίας Κριτσούτα. Ο πατέρας του ήταν ιατρός, ενώ διετέλεσε δήμαρχος Κύμης και βουλευτής Ευβοίας με το κόμμα του Χαρίλαου Τρικούπη.

Το 1898, σε ηλικία 15 ετών, ο Γεώργιος Παπανικολάου εισήλθε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και αποφοίτησε με άριστα το 1904, σε ηλικία μόλις 21 ετών. Στα φοιτητικά του χρόνια δεν περιορίστηκε μόνο στην ιατρική. Μελετούσε έντονα φιλοσοφία και άλλες επιστήμες. Τότε ήλθε σε επαφή με τους πρωτοπόρους των ριζοσπαστικών ιδεών και πρωτεργάτες του δημοτικισμού, Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Αλέξανδρο Δελμούζο, Δημήτρη Γλυνό, Γεώργιο Σκληρό και άλλους. Η μεγάλη του αγάπη όμως και καταφύγιο του υπήρξε η μουσική. Από πολύ μικρός ασκούταν συστηματικά στο βιολί.

Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του εντός Ελλάδος, υπηρέτησε για 2 χρόνια στον ελληνικό στρατό ως ανθυπίατρος. Έπειτα πήγε στο Μόναχο της Γερμανίας και το 1910 ολοκλήρωσε τη διδακτορική του διατριβή στον τομέα της κληρονομικότητας.

Όταν επέστρεψε στην Ελλάδα γνώρισε την Ανδρομάχη Μαυρογένους, απόγονο της Μαντώ Μαυρογένους, την οποία και παντρεύτηκε στα τέλη του 1910. Προτού παντρευτούν, ο Παπανικολάου της ξεκαθάρισε ότι δεν ήθελε να κάνουν παιδιά για να μπορεί να αφιερώσει τη ζωή του στην επιστημονική έρευνα. Η Μάχη αφού το αποδέχτηκε, αναχώρησε μαζί του για τη Γαλλία. Εκεί, ο Γεώργιος Παπανικολάου εργάστηκε για ένα χρόνο ως βοηθός στο Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο του πριγκιπάτου του Μονακό και το ζευγάρι τελικά επέστρεψε στην Ελλάδα στα τέλη του 1911.

Κατά την διάρκεια των βαλκανικών πολέμων 1912-1913 κατατάσσεται εθελοντής. Τότε γνωρίζει Έλληνες μετανάστες της Αμερικής που του εμπνέουν την ιδέα να αναζητήσει την τύχη του στο νέο κόσμο. Έτσι στις 19 Οκτωβρίου του 1913 ο Γεώργιος και η Μάχη φτάνουν στην Αμερική με ελάχιστα χρήματα και σχεδόν χωρίς καμία γνωριμία.

«Ο Παπανικολάου στην Αμερική»

Το πρώτο διάστημα στην Αμερική δεν κύλισε καθόλου εύκολα. Το νεαρό ζευγάρι ζούσε σε ένα δωμάτιο στην 116^η οδό. Ενώ η Μάχη δούλευε ως ράφτρα, ο Γεώργιος Παπανικολάου έβγαζε τα προς το ζην ως πωλητής χαλιών στο κατάστημα Gimbel. Συμπληρωματικά έπαιζε βιολί περιφερόμενος σε διάφορα εστιατόρια και γράφοντας για την ελληνόφωνη εφημερίδα Ατλαντίς. Λίγο αργότερα ο Παπανικολάου προσελήφθη με τη δουλειά του μικροσκόπου-βοηθού παρασκευαστή στο Νοσοκομείο της Νέας Υόρκης. Ο άνθρωπος που με τις συστάσεις του μεσολάβησε για την πρόσληψή του εκεί ήταν ο καθηγητής Μόργκαν, ο οποίος γνώριζε το έργο του Παπανικολάου στην Γερμανία και έτρεφε της εκτίμησής του.

Τελικά τον Οκτώβριο του 1914 ο Παπανικολάου προσλαμβάνεται στο πανεπιστήμιο Κορνέλ, όπου θα εργαστεί για 47 συναπτά έτη. Δύο μήνες μετά έπιασε δουλειά στο πλάι του ως βοηθός και η Μάχη. Αρχικά διεξήγαγε πειράματα για τις επιπτώσεις του αλκοόλ σε ινδικά χοιρίδια και όταν δημοσιεύτηκαν το 1916 είχαν μεγάλη απήχηση στις ΗΠΑ, κυρίως όμως λόγω της φύσης του συγκεκριμένου θέματος. Στην πορεία θέλησε να επικεντρωθεί στη διενέργεια πειραμάτων φυλετικής διαφοροποίησης, εμβαθύνοντας ακόμα περισσότερο στο επιστημονικό πεδίο της διδακτορικής του διατριβής. Τότε διαπίστωσε πως η μικροσκόπηση των κολπικών επιχρισμάτων των ινδικών χοιριδίων, ανάλογα με τη φάση της έμμηνης ρύσης, αναδείκνυε πλήθος κυτταρικών μορφών που ουδέποτε είχαν μελετηθεί μέχρι τότε. Έτσι το 1917 έθεσε τις βάσεις για τη δημιουργία ενός νέου ιατρικού κλάδου, αυτόν της αποφολιδωτικής κυτταρολογίας.

Το 1919 ο Γεώργιος Παπανικολάου είχε αρχίσει πλέον να καταξιώνεται στην κοινή συνείδηση ως ένας επιτυχημένος επιστήμονας και το 1920 ο Ελευθέριος Βενιζέλος του ζητά να επανέλθει στην Ελλάδα για να αναλάβει την έδρα της ζωολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ωστόσο, δεν ήταν ο ίδιος διατεθειμένος να θυσιάσει την καριέρα που ανοιγόταν μπροστά του για να επιστρέψει στην Ελλάδα. Ούτως ή άλλως το ζήτημα έκλεισε μετά την ήττα του Βενιζέλου στις τραγικότερες εκλογές του τόπου.

«Η ανακάλυψη του Τεστ Παπ»

Το 1920 ο Παπανικολάου άρχισε να πειραματίζεται σε κολπικά επιχρίσματα της συζύγου του, αλλά και άλλων γυναικών. Μετά από μερικά χρόνια κατάφερε να διαπιστώσει καρκινικά κύτταρα στο κολπικό επίχρισμα μιας γυναίκα με καρκίνο της μήτρας. Η στιγμή αυτή ήταν όπως εξομολογήθηκε εκ των υστέρων από τις πιο συγκλονιστικές εμπειρίες της επιστημονικής του σταδιοδρομίας. Το 1928 αποφασίζει να δημοσιεύσει τα πρωτοποριακά του ευρήματα σε μία εργασία που όπως ήταν επόμενο, έκανε αίσθηση. Τότε συνάντησε τον έντονο σκεπτικισμό πολλών συναδέλφων του, μερικοί εκ των οποίων μάλιστα δεν δίστασαν να τον χαρακτηρίσουν ως άλλον έναν «έλληνα παραμυθά». Συναντώντας τέτοια σθεναρή αντίσταση από μέτρια πνεύματα, αποκαρδιώθηκε και αποφάσισε να εστιάσει πάλι το ενδιαφέρον του στον κλάδο της ορμονολογικής κυτταρολογίας.

Όταν το 1939 ανέλαβε ο Τζόζεφ Χίνσεϊ διευθυντής των σχολών Ανατομικής και Φυσιολογίας του Κορνέλ, θεώρησε πως η εργασία του Παπανικολάου το 1928 δεν έχρισε της ανάλογης προσοχής και προέτρεψε τον Έλληνα ερευνητή να ξεκινήσει μια συνεργασία με τον γυναικολόγο Χέρμπερτ Τρουτ επί του θέματος. Από τον Οκτώβριο του 1939 όλες οι γυναίκες που εισάγονταν στη γυναικολογική κλινική του Νοσοκομείου της Νέας Υόρκης υποβάλλονταν προαιρετικά σε τεστ Παπ. Τα αποτελέσματα ήταν θεαματικά! Σε ηλικία 60 ετών ο Παπανικολάου βρισκόταν στο απόγειο της σταδιοδρομίας του και είχε γίνει διάσημος ως Dr Pap. Το περίφημο τεστ Παπ είχε γίνει πλέον απολύτως αποδεκτό ως μοναδική μέθοδος πρόληψης του καρκίνου της μήτρας.

Όμως ο Παπανικολάου δεν αναπαύτηκε στις δάφνες του αλλά συνέγραψε σωρεία εργασιών τελειοποιώντας ακόμα περισσότερο τη μέθοδο ανίχνευσης του καρκίνου που ο ίδιος ανακάλυψε. Το 1954 ολοκλήρωσε το μνημειώδες έργο του «Άτλας αποφολιδωτικής κυτταρολογίας» με το οποίο επισφράγισε την μακρόχρονη επιστημονική του διαδρομή.

«Η καταξίωση»

Το 1958 η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρία τόνισε πως η ανακάλυψη του Γεώργιου Παπανικολάου αποτελεί την πιο σημαντική και πρακτικά χρήσιμη ανακάλυψη της εποχής σχετικά με το τεράστιο πρόβλημα του καρκίνου. Το 1960 του προτάθηκε να αναλάβει τη διεύθυνση ενός κυτταρολογικού ινστιτούτου στο Μαϊάμι, στο οποίο θα δινόταν το όνομά του. Δυστυχώς δεν πρόλαβε να εγκαινιάσει το εν λόγω ινστιτούτο καθώς στις 19 Φεβρουαρίου του 1962 απεβίωσε ξαφνικά από οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου. Κηδεύτηκε στη Νέα Υόρκη, στο κοιμητήριο Κλίντον του Νιου Τζέρσεϊ.

Ολόκληρη η ανθρωπότητα θα οφείλει παγκόσμια ευγνωμοσύνη στο πρόσωπο του Γεώργιου Παπανικολάου. Το έργο του έχει διαχρονική αξία, καθώς έσωσε, σώζει και θα εξακολουθεί να σώζει αναρίθμητες ζωές. Ο Παπανικολάου αρνήθηκε να αποκτήσει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για την ανακάλυψή του γιατί δεν επιθυμούσε να πληρωθεί με χρήματα για τη συμβολή του στην επιστήμη και στην ανθρωπότητα.

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί σε παγκόσμια κλίμακα τον δεύτερο σε συχνότητα τύπο καρκίνου και τρίτη αιτία θανάτου στον γυναικείο πληθυσμό. Σχεδόν μισό εκατομμύριο γυναίκες νοσούν και περισσότερες από τις μισές πεθαίνουν κάθε χρόνο από τη συγκεκριμένη νόσο. Το τεστ Παπανικολάου, γνωστότερο ως “Τεστ Παπ”, αποτελεί το ισχυρότερο όπλο κατά του καρκίνου  του τραχήλου της μήτρας. Σύμφωνα με στατιστικές μετρήσεις έχει οδηγήσει σε μείωση έως και 70% των θανάτων αυτών. Η συντριπτική πλειονότητα των γυναικών που πεθαίνουν εντοπίζεται σε υπανάπτυκτες περιοχές στις οποίες οι γυναίκες δεν υποβλήθηκαν ποτέ στο Τεστ Παπ.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι την περίοδο της κατοχής 1941-1944, ο Γεώργιος Παπανικολάου συμμετείχε ως σύμβουλος στην οργάνωση «Greek War Relief Fund», μέσω της οποίας επιτεύχθηκαν μεγάλες δωρεές από φαρμακευτικές εταιρίες προς τα νοσοκομεία της δοκιμαζόμενης Ελλάδας.

Ο Παπανικολάου προτάθηκε δύο φορές για βραβείο Nobel, όμως η επιτροπή έκρινε πως η ανακάλυψη αφορά διαγνωστική μέθοδο και όχι θεραπεία. Σήμερα το λάθος της επιτροπής είναι ολοφάνερο. Η ρήση του Ιπποκράτη «το προλαμβάνειν κάλλιον θεραπεύειν» αποδεικνύεται σοφή…

Του Χρήστου Μπουτάτου*

* Επιχειρηματίας, αντιπρόεδρος Δ.Σ. της DMN A.E., κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στο Μάνατζμεντ και στη Στρατηγική Επιχειρήσεων από το LSE.

Το άρθρο Γεώργιος Παπανικολάου «Ενας Παγκόσμιος Ευεργέτης» εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.