Στη Βουλή η ανάγκη επανεξέτασης του νέου πλαισίου για τα ναύδετα και τη διαχείριση του θαλάσσιου χώρου
Ερώτηση προς τους Υπουργούς Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και Τουρισμού κατέθεσε η Βουλευτής Λασιθίου και Τομεάρχης Τουρισμού του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, Κατερίνα Σπυριδάκη, αναδεικνύοντας την ανάγκη θεσμικής επανεξέτασης της Κοινής Υπουργικής Απόφασης 3000.0/44137/2025 για τα ναύδετα και τα ελεγχόμενα αγκυροβόλια.
Την κοινοβουλευτική πρωτοβουλία συνυπογράφουν ο Βουλευτής Χίου και Τομεάρχης Ναυτιλίας του ΠΑΣΟΚ, Σταύρος Μιχαηλίδης, και ο Βουλευτής Α΄ Ανατολικής Αττικής και Τομεάρχης Περιβάλλοντος του ΠΑΣΟΚ, Μανώλης Χριστοδουλάκης.
Η Ερώτηση δεν αμφισβητεί την ανάγκη προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος ούτε την ανάγκη οργάνωσης της αγκυροβολίας. Αντίθετα, επισημαίνει ότι η περιβαλλοντική προστασία πρέπει να συνδυάζεται με έναν ολοκληρωμένο εθνικό σχεδιασμό, με διαφάνεια, κοινωνική λογοδοσία και ουσιαστική προστασία του δημόσιου χαρακτήρα της θάλασσας.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται: «Η προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, της Ποσειδωνίας, των ευαίσθητων παράκτιων περιοχών και η ανάγκη για πιο οργανωμένη και βιώσιμη αγκυροβολία αποτελούν αδιαμφισβήτητα αναγκαίο στόχο. Ωστόσο, η επίτευξη αυτού του στόχου δεν μπορεί να αποσυνδέεται από τον συνολικό σχεδιασμό του θαλάσσιου χώρου, τη διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα της πρόσβασης στη θάλασσα και την προστασία της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας του ελληνικού θαλάσσιου τουρισμού».
Η κοινοβουλευτική παρέμβαση αναδεικνύει ότι οι σοβαροί προβληματισμοί που έχουν διατυπωθεί από επαγγελματικούς φορείς του yachting, ναυτικούς πράκτορες και επιχειρήσεις του θαλάσσιου τουρισμού δεν αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά τον τρόπο με τον οποίο επιχειρείται να εφαρμοστεί το νέο θεσμικό πλαίσιο.
Όπως σημειώνεται: «Το τελευταίο διάστημα επαγγελματικοί φορείς του κλάδου του yachting, ενώσεις ναυτικών πρακτόρων, επαγγελματίες του θαλάσσιου τουρισμού και εκπρόσωποι σχετικών δραστηριοτήτων έχουν διατυπώσει σειρά σοβαρών προβληματισμών σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της συγκεκριμένης ΚΥΑ, χωρίς να αμφισβητούν την ανάγκη περιβαλλοντικής προστασίας αλλά εστιάζοντας στη δομή, στη λειτουργία και στις πιθανές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις του νέου μοντέλου».
Κεντρικό σημείο της Ερώτησης αποτελεί η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν από την εφαρμογή του νέου συστήματος.
Χαρακτηριστικά επισημαίνεται: «Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι το νέο σύστημα φαίνεται να τίθεται σε εφαρμογή χωρίς να έχει προηγηθεί ολοκληρωμένος Εθνικός Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός ειδικά για τη δραστηριότητα του yachting, της αγκυροβολίας και της χωροθέτησης οργανωμένων θαλάσσιων ζωνών. Προκύπτει εύλογα το ερώτημα εάν μπορεί να προηγείται η παραχώρηση και η εμπορική αξιοποίηση θαλάσσιων περιοχών και να ακολουθεί εκ των υστέρων ο χωροταξικός σχεδιασμός».
Οι Βουλευτές τονίζουν ότι η διαχείριση του θαλάσσιου χώρου δεν μπορεί να γίνεται αποσπασματικά.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται: «Η διαχείριση της θάλασσας δεν μπορεί να γίνεται αποσπασματικά, ανά αίτηση και ανά μεμονωμένη επένδυση. Απαιτείται ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική που να ενσωματώνει στοιχεία φέρουσας ικανότητας, περιβαλλοντικών πιέσεων, τοπικών ιδιαιτεροτήτων και κοινωνικής αποδοχής».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον προβληματισμό που εκφράζεται για τη σταδιακή εμπορική αξιοποίηση φυσικών όρμων και παραδοσιακών σημείων αγκυροβολίας.
Στην Ερώτηση επισημαίνεται: «Παράλληλα, ενώ η θάλασσα παραμένει τυπικά δημόσιο αγαθό, αρκετοί φορείς επισημαίνουν ότι η συγκέντρωση οργανωμένων ναυδέτων σε μικρούς φυσικούς όρμους μπορεί στην πράξη να δημιουργήσει συνθήκες λειτουργικού ελέγχου της αγκυροβολίας και έμμεσης δέσμευσης περιοχών. Διότι άλλο είναι η νομική κοινόχρηστη φύση ενός θαλάσσιου χώρου και άλλο η πραγματική δυνατότητα πρόσβασης σε αυτόν».
Οι Βουλευτές επισημαίνουν ακόμη ότι απουσιάζουν σαφείς περιορισμοί ως προς τη συγκέντρωση της διαχείρισης.
Όπως αναφέρουν: «Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί επίσης το γεγονός ότι δεν προκύπτει σαφώς η ύπαρξη ορίων ανά εταιρεία, ανά γεωγραφική περιοχή, ανά νησί ή ανά ομάδα συνδεδεμένων επιχειρήσεων. Απουσία τέτοιων περιορισμών θα μπορούσε να οδηγήσει μελλοντικά σε συγκέντρωση ελέγχου των σημείων αγκυροβολίας και σε συνθήκες ολιγοπωλιακής διαχείρισης θαλάσσιας πρόσβασης».
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η Ερώτηση και ως προς το οικονομικό σκέλος της ΚΥΑ.
Συγκεκριμένα αναφέρεται: «Ανησυχία προκαλεί και το οικονομικό σκέλος της παραχώρησης, καθώς το προβλεπόμενο αντάλλαγμα εμφανίζεται ιδιαίτερα χαμηλό σε σχέση με την εμπορική αξία των περιοχών, τη στρατηγική σημασία των φυσικών όρμων, τη μελλοντική τουριστική αξιοποίηση και την υψηλή οικονομική αξία της θαλάσσιας εμπειρίας στην Ελλάδα».
Μάλιστα, οι Βουλευτές θέτουν ένα ιδιαίτερα κρίσιμο ζήτημα για τη σχέση δημόσιου οφέλους και αξιοποίησης ενός στρατηγικού φυσικού πόρου.
Όπως επισημαίνουν: «Ιδιαίτερα σοβαρό προβληματισμό δημιουργεί το ύψος του οικονομικού ανταλλάγματος που προβλέπεται για την παραχώρηση θαλάσσιου χώρου… η ελληνική προσέγγιση εμφανίζεται να αντιμετωπίζει έναν στρατηγικό φυσικό πόρο με λογική διοικητικού τέλους. Εύλογα δημιουργείται το ερώτημα κατά πόσο το ελληνικό δημόσιο αξιοποιεί αποτελεσματικά ένα μοναδικό συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας, όταν μεγάλα σκάφη υπερπολυτελείας… δύνανται να χρησιμοποιούν ιδιαίτερα υψηλής αξίας θαλάσσιους χώρους με εξαιρετικά περιορισμένο οικονομικό αντίτιμο».
Η Ερώτηση προχωρά πέρα από την κριτική και καταθέτει συγκεκριμένες προτάσεις για τη βελτίωση του πλαισίου.
Μεταξύ άλλων προτείνεται: «Η δημιουργία εθνικής ψηφιακής πλατφόρμας κατά το πρότυπο του ΤΕ.Π.Α.Η., μέσω ειδικής ηλεκτρονικής εφαρμογής στην οποία κάθε χρήστης θα μπορεί σε πραγματικό χρόνο να βλέπει διαθεσιμότητα, τεχνικά χαρακτηριστικά, περιβαλλοντικούς περιορισμούς, κόστος χρήσης και να πραγματοποιεί ηλεκτρονική κράτηση».
Παράλληλα, προτείνεται η εφαρμογή δυναμικού συστήματος χρέωσης, το οποίο θα λαμβάνει υπόψη το μήκος, το βύθισμα, την κατηγορία και τη διάρκεια παραμονής κάθε σκάφους, ώστε να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα του ελληνικού προϊόντος αλλά και να διασφαλιστεί ουσιαστικό οικονομικό όφελος για το Δημόσιο και τις τοπικές κοινωνίες.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην ανταποδοτικότητα προς τις τοπικές κοινωνίες.
Όπως επισημαίνεται: «Η ΚΥΑ δεν φαίνεται να προβλέπει κάποιο σαφές μοντέλο επιστροφής αξίας στις τοπικές κοινωνίες. Δεν είναι σαφές ποιο ποσοστό των εσόδων παραμένει στην περιοχή, ποιο ποσοστό επιστρέφει στους δήμους, εάν θα χρηματοδοτούνται τοπικές υποδομές, εάν θα ενισχύονται υπηρεσίες περιβαλλοντικής προστασίας και εάν θα βελτιώνονται λιμενικές εγκαταστάσεις».
Οι Βουλευτές αναδεικνύουν ακόμη την ανάγκη για ολοκληρωμένη περιβαλλοντική διαχείριση, με φέρουσα ικανότητα ανά όρμο, δυναμικούς δείκτες πίεσης, υποχρεωτικές ζώνες ελεύθερης αγκυροβολίας, σύστημα «Green Anchorage Pass», πιλοτική εφαρμογή πριν από την πανελλαδική ανάπτυξη του συστήματος και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και των επαγγελματικών φορέων στη λήψη των αποφάσεων.
Κλείνοντας, η Ερώτηση υπογραμμίζει ότι: «Η Ελλάδα διαθέτει το μεγαλύτερο μήκος ακτογραμμής στη Μεσόγειο και ένα μοναδικό μοντέλο θαλάσσιας εμπειρίας που βασίστηκε διαχρονικά στην ελευθερία πρόσβασης, στη φυσική εξερεύνηση, στους αυθεντικούς όρμους και στη συνύπαρξη τουρισμού και τοπικών κοινωνιών. Η προστασία του περιβάλλοντος είναι αναγκαία. Δεν μπορεί όμως να οδηγήσει σε μηχανισμούς συγκεντρωτικής διαχείρισης του θαλάσσιου χώρου χωρίς κοινωνική λογοδοσία και σαφές αναπτυξιακό αποτύπωμα».
Με την εν λόγω Ερώτηση οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ καλούν τα αρμόδια Υπουργεία να απαντήσουν στα παρακάτω κρίσιμα ερωτήματα:
- Υφίσταται ολοκληρωμένος εθνικός θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός για τα αγκυροβόλια, το yachting και τα ναύδετα; Αν όχι, γιατί η εφαρμογή της ΚΥΑ προηγείται του σχεδιασμού;
- Προτίθεται το Υπουργείο να θεσπίσει υποχρεωτικά μοντέλα φέρουσας ικανότητας ανά κόλπο ή ανά νησί;
- Υπάρχουν περιορισμοί ανά εταιρεία, περιοχή ή νησί ώστε να αποτραπεί συγκέντρωση ελέγχου;
- Πώς αποτιμήθηκε το ύψος του οικονομικού ανταλλάγματος παραχώρησης;
- Προβλέπεται αναθεώρηση του τρόπου υπολογισμού του ανταλλάγματος;
- Τι ποσοστό των εσόδων σχεδιάζεται να επιστρέφει υποχρεωτικά στις τοπικές κοινωνίες;
- Θα δοθεί προτεραιότητα σε Δήμους και διαδημοτικά σχήματα στη διαχείριση οργανωμένων αγκυροβολίων;
- Θα υπάρξει εθνική ψηφιακή πλατφόρμα διαχείρισης και διαφάνειας;
- Προτίθεται η κυβέρνηση να εξετάσει την εφαρμογή συστήματος «Green Anchorage Pass»;
- Θα θεσπιστούν υποχρεωτικές ζώνες ελεύθερης αγκυροβολίας;
- Θα προηγηθεί πιλοτική εφαρμογή πριν την καθολική ανάπτυξη του συστήματος;
- Πώς διασφαλίζεται ότι η προστασία του περιβάλλοντος δεν θα οδηγήσει σε έμμεση ιδιωτικοποίηση της πρόσβασης σε φυσικούς όρμους και παραδοσιακές ζώνες αγκυροβολίας;
- Πώς διασφαλίζεται η συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και επαγγελματικών φορέων στη λήψη αποφάσεων;
- Πώς προτίθεται η κυβέρνηση να διαμορφώσει ένα πραγματικά ελληνικό μοντέλο βιώσιμης αγκυροβολίας που να συνδυάζει περιβάλλον, τουρισμό, ελεύθερη πρόσβαση και τοπική ανάπτυξη;
- Με ποια οικονομικά και τεχνικά κριτήρια προσδιορίστηκε το ύψος του προβλεπόμενου οικονομικού ανταλλάγματος για την παραχώρηση θαλάσσιου χώρου και πραγματοποιήθηκε σχετική συγκριτική μελέτη με διεθνή πρότυπα οργανωμένων αγκυροβολίων;
- Ποια είναι τα εκτιμώμενα ετήσια δημόσια έσοδα από την εφαρμογή της ΚΥΑ και ποια είναι η προβλεπόμενη οικονομική απόδοση για το ελληνικό Δημόσιο ανά περιοχή εφαρμογής;
- Έχει εξεταστεί η εφαρμογή δυναμικού συστήματος τιμολόγησης, στο οποίο το κόστος χρήσης να διαφοροποιείται βάσει:
- μήκους σκάφους,
- βυθίσματος,
- κατηγορίας σκάφους,
- περιβαλλοντικού αποτυπώματος,
- διάρκειας παραμονής;
- Προτίθεται το Υπουργείο να θεσπίσει κλιμακούμενο σύστημα αυξημένων χρεώσεων μετά από συγκεκριμένο αριθμό συνεχόμενων ημερών παραμονής (π.χ. πέραν των 5 ημερών), ώστε να αποφεύγεται η μακροχρόνια δέσμευση θέσεων;
- Προτίθεται η κυβέρνηση να θεσπίσει ανώτατο επιτρεπόμενο όριο συνεχόμενης παραμονής σκαφών στα οργανωμένα αγκυροβόλια, ιδιαίτερα σε περιοχές υψηλής ζήτησης ή περιοχές με περιορισμένες εναλλακτικές λιμενικές υποδομές;
- Προτίθεται η κυβέρνηση να εξετάσει ελάχιστο οικονομικό τίμημα ανά θέση ή ανά κατηγορία σκάφους (π.χ. για μεγάλα yachts), ώστε να διασφαλίζεται ότι η χρήση υψηλής εμπορικής αξίας φυσικών πόρων αποδίδει ανάλογο όφελος στο ελληνικό Δημόσιο;
- Έχει εξεταστεί η υποχρεωτική απόδοση ποσοστού των εσόδων από οργανωμένα αγκυροβόλια σε τοπικές λιμενικές και περιβαλλοντικές υποδομές, καθώς και σε έργα προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος;
