Ρώσοι και Ρωσιανοί
Ρους (Русь) είναι ο πρώτος αυτοπροσδιορισμός, η πρώτη αυτωνυμία των Ρώσων. Συναντάται στα πρώτα γραπτά μνημεία όπου παρατηρείται η ρίζα “ρου”, русская земля (ρούσκαγια ζεμλιά), ρωσική γη. Η δεύτερη, η άλλη ρίζα “ρω” είναι ελληνική και απαντά πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα, στα έργα του Κωνσταντίνου του Πορφυρογέννητου(10ος αιώνας).
Έτσι οι ίδιοι οι Ρώσοι μέχρι και τον 14ο αιώνα ονόμαζαν τη γη τους русская земля (ρούσκαγια ζεμλιά), λέξη με τη ρίζα “ρου”.
Η λέξη Ρωσία, αντί Ρους , με κυριλλικά γράμματα απαντά για πρώτη φορά τον 14ο αιώνα.
Οι δύο αυτές ρίζες Русь (Ρους) και Ρωσία που είναι εξωνυμία καθώς ήταν η ονομασία που έδωσαν οι Έλληνες, συνυπάρχουν στη ρωσική γλώσσα μέχρι και σήμερα.
Η ρίζα “ρου”, στις λέξεις που σχετίζονταν με τη χώρα ή τον αυτοπροσδιορισμό των Ρώσων, μέχρι και τον 18ο αιώνα θεωρούνταν λέξεις της καθομιλουμένης, σε αντίθεση με τις λέξεις που είχαν τη ρίζα “ρω”, που ήταν λόγιες όπως και όλες οι ελληνογενείς λέξεις.
Η ανάπτυξη του κράτους συνοδεύεται συνεχώς με την αποσαφήνιση της πολιτικής και πολιτισμικής μορφής του. Ο Ιβάν ο Τρομερός (16ος αιώνας), ήταν Τσάρος πασών των Ρωσιών (Царь Вся Руси) που στα ρωσικά είναι η παλαιά ρωσική λέξη Ρους. Το κράτος όμως που δημιούργησε και το οποίο ένωσε τις μέχρι τότε εχθρικές μεταξύ τους ρωσικές πόλεις και άρχισε να δημιουργεί κοινή ρωσική εθνική συνείδηση, άρχισε να ονομάζεται российский (ρωσιισκι), με την ελληνική ρίζα “ρω” και όχι русский (ρουσκι) όπως ήταν η παλαιά ρωσική λέξη.
Ωστόσο, ο όρος российский (ρωσιισκι) είναι όρος πολιτικός και όπως όλοι οι πολιτικοί όροι εγγράφονται στα ιστορικά και πολιτισμικά τους συμφραζόμενα, τα οποία περιέχουν πεποιθήσεις και προσδοκίες και αποτυπώνουν αναταράξεις και αναζήτηση καινούργιων δρόμων. Έτσι, την εποχή του Πέτρου Α’, στα τέλη του 17ου αιώνα, η Ρωσία που μετατράπηκε από μικρό τοπικό βασίλειο σε αυτοκρατορία, δεν ονομαζόταν πια με την παλιά τοπική ονομασία Ρους, αλλά Ρωσική Αυτοκρατορία (Российская империя), μια λέξη που σχηματίζεται με τη λόγια ελληνική ρίζα “ρω”.
Τον 18ο αιώνα η διαφορά των δύο αυτών λέξεων ήταν κυρίως υφολογική, καθώς οι λέξεις με τη ρίζα ρους θεωρούνταν λαϊκές, σε αντίθεση με τις λέξεις που είχαν την ελληνική ρίζα Ρως που ήταν λόγιες.
Στα σύγχρονα ρωσικά επικράτησε η λέξη Ρωσία (Россия) και Ρωσική Ομοσπονδία (Российская Федерация) λέξεις που υφολογικά θεωρούνταν πιο υψηλές. Για το εθνωνύμιο επικράτησε η πιο λαϊκή ρίζα ρους Русский (ρουσκι), για να δηλώσει την εθνοτική ταυτότητα, τον εθνοτικά Ρώσο. Αλλά και ότι έχει σχέση με τη ρωσική κουλτούρα και τον ρωσικό τρόπο ζωής, π.χ. ρωσική κουζίνα, ρωσική γλώσσα, ρωσική λογοτεχνία.
Παράλληλα όμως χρησιμοποιείται και η λέξη российский, (ρωσιισκι), σε ότι αναφέρεται σε κρατικά σύμβολα ή όταν πρέπει να τονιστεί η κρατικότητα, π.χ. σημαία, σύνταγμα, διαβατήριο. Ωστόσο, η διαφορά αυτή στα ελληνικά δεν αποδίδεται, θα μπορούσαμε όμως να την αποδίδουμε με τη λέξη ρωσιανικός, ρωσιανική για να διαχωριστεί από το εθνοτικό ρωσικός, ρωσική.
Εκτός από το εθνωνύμιο Ρώσος, Ρωσίδα (Русский, Русская), που αναφέρονται στους εθνοτικά Ρώσους, στη ρωσική γλώσσα υπάρχουν και τα ουσιαστικά Россиянин, Россиянка (Ρωσιγιάνιν, Ρωσιγιάνκα) που αναφέρονται στους υπηκόους της ρωσικής ομοσπονδίας, ανεξάρτητα από την εθνοτική τους καταγωγή. Στη ρωσική ομοσπονδία διαβιούν 194 εθνότητες και στα ελληνικά θα μπορούσαμε να τους ονομάζουμε Ρωσιανούς (Ρωσιανός, Ρωσιανή). Με τους όρους Ρωσιανός και Ρωσιανή διαχωρίζουμε τους υπηκόους της Ρωσικής Ομοσπονδίας που εθνοτικά δεν είναι Ρώσοι και αποτελούν περίπου το 20% του πληθυσμού της Ρωσικής Ομοσπονδίας, υποδεικνύοντας με τον όρο αυτό ποιου κράτους είναι υπήκοοι χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη την εθνοτική τους ταυτότητα.
Ο ρόλος της ελληνικής γλώσσας υπήρξε καθοριστικός και σε αυτή ακόμα την ονομασία της Ρωσίας. Το Βυζάντιο και η Ελληνική γραμματεία, με τη διάδοση του αλφαβήτου και της χριστιανικής θρησκείας, διαδραμάτισαν αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της Ρωσίας, από τη γέννησή της ως τη στιγμή που μετατράπηκε σε αυτοκρατορική υπερδύναμη και κρίσιμο γεωπολιτικό παράγοντα.
