Τα σκαριφήματα του μικρού Όνφιμ
Στη ρωσική πόλη Νόβγκοροντ, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν κείμενα χαραγμένα σε φλοιό σημύδας. Έγραφαν τα κείμενα αυτά απλοί άνθρωποι, άντρες, γυναίκες και παιδιά στην καθομιλουμένη γλώσσα της μεσαιωνικής Ρωσίας. Ο φλοιός της σημύδας, ήταν δωρεάν υλικό, προσιτό σε όλους πάνω στο οποίο μπορούσε κανείς να κρατάει πρόχειρες σημειώσεις. Με ένα αιχμηρό αντικείμενο, το πισάλο (писало), που μπορεί να ήταν ξύλινο, κοκάλινο ή μεταλλικό χάρασσαν μικρά κείμενα, κυρίως προσωπικού χαρακτήρα, όπως για παράδειγμα επιστολές, οικονομικές συμφωνίες ή ακόμα και ασκήσεις για την εκμάθηση της γραφής.
Η ανακάλυψη αυτών των γραπτών μνημείων έδωσε τεράστια ώθηση όχι μόνο στην παλαιορωσική φιλολογία αλλά και στη γλωσσολογία. Οι επιστήμονες έχουν πια στη διάθεσή τους κείμενα γραμμένα όχι στην επίσημη σλαβονική, αλλά στην ομιλούμενη γλώσσα της μεσαιωνικής Ρωσίας, από τον 11ο μέχρι τον 15ο αιώνα.
Ανάμεσα στα έγγραφα του 13ου αιώνα, που ήρθαν στο φως το 1951, υπήρχαν και οι ασκήσεις γραφής ενός μικρού παιδιού. Η επαφή με τα γραπτά και τις ζωγραφιές ενός μικρού παιδιού που έζησε οχτώ αιώνες πριν, ήταν ιδιαίτερα συγκινητική για τους επιστήμονες. Ο μικρός Όνφιμ, όπως είναι η ρωσική εκδοχή του ελληνικού ονόματος Άνθιμος, μάλλον πέταξε ή έχασε τις ασκήσεις και τις σημειώσεις του. Σε φλοιό σημύδας ο μικρός Όνφιμ χάρασε με το πισάλο ή τον στύλο, όπως τον έλεγαν στο Βυζάντιο,τα γράμματα του κυριλλικού αλφαβήτου πρώτα ένα -ένα και μετά κατά συλλαβές. Επαναλαμβάνει και αντιγράφει πολλές φορές τις συλλαβές για να εξοικειωθεί με τα γράμματα και τη γραφή τους.
Η μέθοδος που ακολουθεί είναι πολύτιμη πηγή για τον τρόπο που διδάσκονταν τα παιδιά γραφή αλλά και γενικότερα για τη στοιχειώδη εκπαίδευση στη μεσαιωνική Ρωσία. Ο μικρός Όνφιμ, ασκείται στη γραφή αντιγράφοντας πρώτα ένα -ένα τα γράμματα μετά σχηματίζοντας συλλαβές, κατόπιν λέξεις και στη συνέχεια κείμενο. Οι ασκήσεις του συχνά αρχίζουν με την επίκληση “Κύριε βοηθά τον δούλο σου Όνφιμ” κάτι που ήταν πολύ σύνηθες και για τα βυζαντινά εκπαιδευτήρια, όπου οι μαθητές άρχιζαν τις ασκήσεις τους με παράκληση στον Χριστό και την Αγία Τριάδα για βοήθεια.
Ανάμεσα στις ορθογραφικές ασκήσεις του μικρού Όνφιμ υπάρχουν και πολλές ζωγραφιές. Κρίνοντας από τις ζωγραφιές, οι ψυχολόγοι αποφάνθηκαν ότι ο Όνφιμ πρέπει να ήταν περίπου έξι ή επτά ετών και σίγουρα δεν είχε ακόμη διδαχθεί αριθμητική. Τα αδέξια ανθρωπάκια που ζωγράφιζε έχουν χέρια που μοιάζουν με τσουγκράνες με δάχτυλα που πολλές φορές ο αριθμός τους φτάνει και τα οχτώ. Ονειρευόταν ηρωικά κατορθώματα για τον εαυτό του και τους φίλους του. Ζωγράφιζε άλογα και τον εαυτό του καβαλλάρη που με το ξίφος του σκοτώνει τον εχθρό. Δίπλα από τον καβαλλάρη έγραφε το όνομά του και παραδίπλα συνέχιζε να εξασκείται στη γραφή.
Τα γραπτά του μικρού Όνφιμ, με τις προσπάθειές του να μάθει να γράφει, με τις ζωγραφιές του και τα ονειροπολήματα του, δεν ήταν μόνο η πιο ευχάριστη έκπληξη για τους επιστήμονες αλλά και ο συντομότερος και ασφαλέστερος δρόμος για να μελετήσουν τον τρόπο με τον οποίο διδάσκονταν τα μικρά παιδιά στον μεσαίωνα γραφή και ανάγνωση.Ήταν επίσης ακόμη μια επιβεβαίωση των δοξασιών του ρωσικού λαού, σύμφωνα με τις οποίες η σημύδα ενώνει τον κόσμο των νεκρών με τον κόσμο των ζωντανών. Τα αδέξια σκαριφήματα και οι ασκήσεις γραφής του μικρού Όνφιμ ήχησαν μέσα από τους αιώνες, φέρνοντας τη φωνή του και πολύτιμες πληροφορίες μέχρι τις μέρες μας.
