Οι ψαράδες της Κεραμωτής και τα σχολικά βιβλία
Φωτο: Boris Kustodiev “May Day Parade”, 1920
Καθώς πλησίαζε η Πρωτομαγιά συναδέλφισσες και συνάδελφοι αναζήτησαν κείμενα σχετικά με την ημέρα και κατάλληλα για τα παιδιά. Οι πρεσβύτεροι ρίξαμε μερικές ιδέες και προτείναμε πεντέξι κείμενα και μερικά τραγούδια. Ένα από τα πρώτα κείμενα που θυμήθηκα ήταν η «ιστορία τριάντα ψαράδων» από την Κεραμωτή Καβάλας οι οποίοι μετά τον πόλεμο έφτιαξαν έναν συνεταιρισμό για να επισκευάσουν τα ιχθυοτροφεία τους τα οποία τα παρέσυρε ο Νέστος. Το κείμενο του Πέτρου Γλέζου με συγκινεί γιατί η Κεραμωτή είναι η θάλασσα της ιδιαίτερης πατρίδας μου, της Χρυσούπολης. Είναι μια από τις πρώτες θάλασσες που αντίκρισα στη ζωή μου, σήμερα γνωστή ως πορθμείο για την Θάσο.
Άλλα κείμενα ήταν «Ένα δάκρυ για τον μπαρμπα-Τζίμη» για τους αγώνες του οκτάωρου, «Ο μπαρμπα Μήτσος ο Ντούλιας» για τους πολιτικούς πρόσφυγες, οι «μοντέρνοι καιροί» για την εξοντωτική εργασία στο φορντικού τύπου εργοστάσιο. Ασφαλώς υπάρχουν πάμπολλα κείμενα, αλλά εμείς αυτά θυμηθήκαμε.
Γιατί ανασύραμε αυτά από το συρτάρι της μνήμης και όχι άλλα; Είναι απλό. Όλα αυτά υπήρχαν στα «παλιά» αναγνωστικά. Πόσο παλιά; Είναι τα αναγνωστικά που υπήρχαν περίπου ως το 2004 και αντικαταστάθηκαν από αυτά που διδάσκουμε σήμερα στο μάθημα της Γλώσσας. Οι παλιότεροι τα είχαμε διδάξει, τα ξέραμε.
Σήμερα τέτοια κείμενα έχουν εξαφανιστεί από τα διδακτικά βιβλία. Σήμερα οι νεώτεροι συνάδελφοι με ειλικρίνεια αναρωτιόνταν αν τα παιδιά είναι σε θέση να τα καταλάβουν.
Γιατί τα παιδιά το 2000 τα καταλάβαιναν μια χαρά και τα σημερινά παιδιά «δεν τα καταλαβαίνουν»; Μια πρώτη εξήγηση είναι ασφαλώς η επέλαση της οθόνης, του διαδικτύου κ.τ.λ. Υπάρχει όμως και μια τεράστια αλλαγή που έχει συντελεστεί (και) στην ελληνική κοινωνία: η σαρωτική ιδεολογική ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού. Σκόπιμα ή όχι, ιδέες κοινώς αποδεκτές δυο-τρεις δεκαετίες πιο πίσω, σήμερα θεωρούνται ντεμοντέ, ξεπερασμένες, λαϊκιστικές. Η ιδέα ενός συνεταιρισμού θεωρείται πηγή διαφθοράς και τεμπελιάς. Το οκτάωρο θεωρείται καταστροφικό για την ευελιξία της ελεύθερης οικονομίας. Η πολιτική προσφυγιά ανήκει στα παλιά πάθη τα οποία δεν πρέπει να ανασκαλεύουμε. Σιγά σιγά –σε μια Ευρώπη που επανεξοπλίζεται- ακόμη και η ιδέα της ειρήνης θεωρείται επικίνδυνος ρομαντισμός.
Έτσι, πλημμύρισαν τα σχολεία μας με κείμενα καθημερινότητας (συνταγές, μικρές αγγελίες κ.τ.λ.) ή κείμενα για τα -καθόλα αξιοσέβαστα- ατομικά ή διαπροσωπικά προβλήματα.
Κι εγώ που σας τα γράφω ανήκω στο χθες. Ένας εκπαιδευτικός κολλημένος στις ίδιες κασέτες, ανίκανος να καταλάβω γιατί είναι καλύτερο να δουλεύεις μόνος σου παρά μαζί με άλλους, γιατί είναι καλύτερο να γνωρίζεις πότε θα σχολάσεις ή γιατί συμφέρει να μην έχεις σπίτι παρά να έχεις. Τα παιδιά «ευτυχώς» δεν κινδυνεύουν από τις ιδέες του χθες. Έτσι κι αλλιώς η Πρωτομαγιά μια μέρα ήταν και πέρασε.
