Αρχικά έκανε το μοντέλο με το όνομα «Μαρία» και αργότερα ο Τουλούζ-Λωτρέκ την ονόμασε «Σουζάνα» από τη βιβλική ιστορία της  Σουζάνα και των Πρεσβυτέρων καθώς προτιμούσε να ποζάρει για μεγαλύτερους καλλιτέχνες.  Ήταν ερωμένη του Τουλούζ-Λωτρέκ για δύο χρόνια μέχρι την απόπειρα αυτοκτονίας της το 1888. Επίσης υπήρξε ερωμένη του συνθέτη Ερίκ Σατί για έξι μήνες.

Το 1883, όταν ήταν δεκαοκτώ ετών γέννησε ένα παιδί, τον Maurice, που μεγάλωσε με την μητέρα της. Θα γινόταν ο ζωγράφος Utrillo, που πήρε το όνομά του από τον δημοσιογράφο που τον αναγνώρισε το 1891 ως παιδί του χωρίς όμως να είναι.  

Η Βαλαντόν φιλοτέχνησε κυρίως σχέδια, χαρακτικά αλλά και ελαιογραφίες. Η τέχνη της είναι ζωντανή, εκφραστική και πολύχρωμη. Πορτρέτα, τοπία, νεκρές φύσεις αποδίδονται με μοναδική εκφραστικότητα και χρωματική ένταση. Συνθέσεις απαράμιλλης ομορφιάς και αισθητικής. Φιλοτέχνησε επίσης πολλά γυμνά με ιδιαίτερα πρωτοποριακή οπτική και αποδεσμευμένη από τους κανόνες και τις συμβάσεις της εποχής.

Με την υποστήριξη του γλύπτη Paul-Albert Bartholomé, το 1894, έλαβε μέρος με πέντε σχέδια στην έκθεση που οργάνωσε το σαλόνι της Εθνικής Κοινωνίας Καλών Τεχνών και ήταν η πρώτη γυναίκα που έγινε δεκτή. Ο Degas απέκτησε ένα από αυτά, και στη συνέχεια ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την τεχνοτροπία του χαρακτικού της η οποία τον είχε εντυπωσιάσει.

Το 1896 παντρεύτηκε τον ευκατάστατο τραπεζίτη Paul Mousis και αφιερώθηκε αποκλειστικά στη ζωγραφική. Έζησε μαζί του για 13 χρόνια και το 1909 γνώρισε τον ζωγράφο Andre Utter, ο οποίος ήταν είκοσι τριών ετών και φίλος του γιου της. To 1913 xώρισε με τον Mousis και το 1914 παντρεύτηκε τον Utter και έζησε μαζί του μέχρι τα εβδομήντα της χρόνια.

Μετακόμισαν στο πρώην σπίτι της στο Νο.12 της οδού rue Cortot με τον γιο της  και σύντομα το διαμέρισμα και το στούντιο έγιναν τόπος συνάντησης για νέους επίδοξους καλλιτέχνες και ποιητές. Καλλιτέχνες όπως οι Fauvists Raoul Dufy και Georges Braque αλλά και ο Amedeo Modigliani ήταν συχνά επισκέπτες. Ο Modigliani ήταν είκοσι πέντε ετών εκείνη την εποχή και είχε εγκατασταθεί στο Le Bateau Lavoir, μια κοινότητα καλλιτεχνών.

Το 1915 ήταν μια δύσκολη χρονιά για την ζωγράφο πέθανε η μητέρα της Madeleine σε ηλικία 84 ετών. Τον Αύγουστο ο γιος της Maurice μπήκε στο άσυλο Villejuif όπου παρέμεινε για τρεις μήνες και ο σύζυγός της πολεμούσε. Προσπάθησε να συνεχίσει τη ζωγραφική και το 1917 παρουσιάστηκε στην πινακοθήκη Bernheim Jeune στο Παρίσι, μια κοινή έκθεση των έργων της και των έργων του γιου και του  συζύγου της André Utter σε επιμέλεια του Felix Fénéon.

Οι πωλήσεις των έργων δεν ήταν καλές και πιθανόν να οφειλόταν στον πόλεμο. Παρόλα αυτά ένας γυμνός πίνακας της Suzanne και ο πίνακας με τίτλο Moulin de la Galetteα του Utrillo αγοράστηκαν από τον περίφημο Γάλλο σχεδιαστή μόδας Paul Poiret. 

Αργότερα, ο Poiret διαφήμιζε στους πελάτες του τα έργα της Suzanne Valadon και του γιου της Maurice Utrillo και αυτό είχε ως συνέπεια να αρχίσουν να αγοράζονται από τους οίκους της αριστοκρατικής τέχνης στο Rue du Faubourg St Honoré. 

Η Βαλαντόν ήταν μια αντισυμβατική γυναίκα και πρωτοπόρος για την εποχή της, η ζωή και το έργο της αποτελούν παράδειγμα αυτής της πρωτοπορίας. Προερχόμενη από φτωχό περιβάλλον αποτύπωσε με ειλικρινή και άμεσο τρόπο ανθρώπους και γεγονότα της καθημερινότητας της εποχής της. Απέδωσε με μοναδική έκφραση και ένταση το γυναικείο σώμα. Απέκτησε ένα παιδί εκτός γάμου και δημιούργησε μια σχέση με έναν άνδρα είκοσι χρόνια νεότερό της. Κατάφερε να γίνει ζωγράφος έχοντας πολύ ισχυρή θέληση και ακολουθώντας κρυφά τις τεχνικές των ζωγράφων που συνεργαζόταν ως μοντέλο. Η μορφή της συνοδεύει την ιστορία της μποέμ Μονμάρτρης και την καλλιτεχνική δημιουργία και καινοτομία.

Πηγές:

• https://awarewomenartists.com/en/artiste/suzanne-valadon/
• https://mydailyartdisplay.wordpress.com/tag/adam-and-eve-by-suzanne-valadon/

• https://en.wikipedia.org/wiki/Suzanne_Valadon

Το άρθρο Σουζάν Βαλαντόν η πρωτοπόρος ζωγράφος της Μονμάρτρης εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

1. Astro sti Gaza
2. Nathenas
3. Aglianico
4. Pukane
5. Panj Pol
6. Agrilos
7. Evlerinin önü Mersin
8. Muixeranga
9. Nothing else matters

Στίχοι: Άστρο στη Γάζα

‘Κει που σκοτάδι κυβερνά μονάχο αρμενίζεις
μέσα στο μαύρο τ’ άπειρο για φώς να ψυθιρίζεις
Κ’ είναι στο σκοτεινό του ουρανού η ώρα του θανάτου
μιαν ασημένια μολυβιά στο μαύρο πινακά του
Σ’ αυτή την αργυρή κλωστή θα μείνει κρεμασμένο
το δάκρυ και οι προσευχές των καταδικάσμένων

Στέλιος Πετράκης – Βιογραφικό σημείωμα μουσικού

Ο Στέλιος Πετράκης είναι συνθέτης, ερμηνευτής και οργανοποιός, με βαθιές ρίζες στην κρητική μουσική και τις τροπικές παραδόσεις της Ανατολικής Μεσογείου. Ξεκίνησε τη μουσική του πορεία από πολύ νεαρή ηλικία, με βασικό όργανο τη λύρα, και στη συνέχεια ανέπτυξε ένα προσωπικό ιδίωμα που συνδυάζει την παράδοση με σύγχρονες καλλιτεχνικές αναζητήσεις.

Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωσή του έπαιξαν οι σπουδές και η μαθητεία του δίπλα σε κορυφαίους δασκάλους της τροπικής και παραδοσιακής μουσικής, όπως οι Ross Daly, Talip Özkan και Dr. L. Subramaniam, καθώς και η συμμετοχή του σε σεμινάρια και μακροχρόνιους κύκλους σπουδών στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Έχει συνεργαστεί εκτενώς, σε συναυλίες και δισκογραφία, με σημαντικές προσωπικότητες της διεθνούς και ελληνικής μουσικής σκηνής, όπως οι Ross Daly, οι αδελφοί Chemirani, Efren López, καθώς και με κορυφαίους εκπροσώπους της κρητικής μουσικής, μεταξύ των οποίων οι Γιώργης Ξυλούρης και Βασίλης Σταυρακάκης. Παράλληλα, έχει συνεργαστεί με συνθέτες όπως οι Χρήστος Λεοντής, Σταμάτης Σπανουδάκης, Stephanie Economou και Joseph Shirley, συμμετέχοντας σε ηχογραφήσεις, συναυλίες και έργα για το θέατρο και τον κινηματογράφο.

Στη δισκογραφία του περιλαμβάνονται εννέα προσωπικοί δίσκοι, που έχουν τύχει διεθνούς αναγνώρισης. Σημαντικοί σταθμοί αποτελούν η κατάκτηση της 1ης θέσης στο World Music Charts Europe (Ιούλιος 2022) με το άλμπουμ Spondi, καθώς και η ανακήρυξη του L’Art de la Lyra ως Δίσκου της Χρονιάς 2016 από τη Radio France.

Με το Stelios Petrakis Quartet, παρουσιάζει μια σύγχρονη προσέγγιση της κρητικής μουσικής σε διεθνές κοινό, πραγματοποιώντας εμφανίσεις σε Ευρώπη, Ασία και Αμερική. Ανάμεσα στους σημαντικούς σταθμούς των ζωντανών του εμφανίσεων συγκαταλέγονται το Théâtre des Abbesses (Théâtre de la Ville, Παρίσι) και το Zankel Hall του Carnegie Hall (Νέα Υόρκη), καθώς και πλήθος διεθνών φεστιβάλ και σημαντικών συναυλιακών χώρων.

Στον χώρο του κινηματογράφου, συμμετείχε εκτενώς στις ηχογραφήσεις της ταινίας My Big Fat Greek Wedding 3 (σκηνοθεσία Νία Βαρντάλος, μουσική Stephanie Economou) και της ταινίας Killer Heat (σκηνοθεσία Philippe Lacôte, μουσική Joseph Shirley). Επιπλέον, η μουσική του επένδυσε αποκλειστικά το ντοκιμαντέρ «Θάλαττα», παραγωγής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με θέμα την υπεραλίευση στο Αιγαίο.

Παράλληλα με τη συνθετική και εκτελεστική του δραστηριότητα, ο Στέλιος Πετράκης είναι ενεργός οργανοποιός. Διατηρεί εργαστήριο στα Κάτω Γούβες Ηρακλείου, όπου κατασκευάζει λύρες, λαούτα, saz και άλλα έγχορδα όργανα. Δημιουργίες του εκτίθενται σε μουσεία και συλλογές μουσικών οργάνων διεθνώς, μεταξύ άλλων στη Cité de la Musique (Παρίσι), καθώς και σε χώρες όπως η Ιαπωνία, η Γαλλία, η Πολωνία και η Ελλάδα. Όργανά του χρησιμοποιούν καταξιωμένοι μουσικοί, όπως οι Ross Daly, Efren López, Kelly Thoma, Les Claypool, Sean Lennon και Γιώργης Ξυλούρης.

Είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μιλά αγγλικά, γαλλικά και τουρκικά.

Πηγή: culturenow.gr

Το άρθρο Στέλιος Πετράκης – Λυρικόν: Νέος δίσκος με 9 κομμάτια εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026

….σαν Ρώσικο Παραμύθι – Μουσική Δωματίου

Η μουσική δε γεννιέται στο κενό – είναι έκφραση όλου του φάσματος του ανθρώπινου ψυχισμού, τόσο του συνθέτη όσο και του ερμηνευτή. Από το λυκόφως της αυτοκρατορίας των Ρομανώφ και τη δραματική ανατροπή της επανάστασης, μέχρι τη δυστοπία των παγκοσμίων πολέμων και την ανάδυση της Σοβιετικής Ένωσης, παρακολουθούμε τη διαδρομή πρωτοπόρων Ρώσων συνθετών, μέσα από έργα που γεννήθηκαν σε θέατρα, εξορίες, επαναστάσεις και σιωπές, αναδεικνύοντας πάντα το μεγαλείο της ανθρώπινης δημιουργίας. Οι συνθέτες, σαν αφηγητές, πλάθουν κόσμους, όπου η Ιστορία συναντά το φανταστικό, σε ένα μουσικό ταξίδι γεμάτο μεταμορφώσεις, μυστήριο και συγκίνηση…σαν Ρώσικο παραμύθι.

Ερμηνεία: Έλσα Φήταμ

Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου(αίθουσα Συναυλιών). Ώρα 21:00

Περισσότερες πληροφορίες στο link: https://www.cccc.gr/gr/events/%E2%80%A6san-rosiko-paramuthi-583. Διοργάνωση ΔΕΠΑΝΑΛ Α.Ε

Έκθεση Ζωγραφικής: «Το βλέμμα της επιστροφής» του Βαγγέλη Ξυνού

Ο αμφιβληστροειδής χιτώνας, το εσωτερικό κοίλο του ματιού, είναι η θέση του σχηματισμού του ανεστραμμένου ειδώλου του αντικειμένου που βλέπουμε. Αντιθέτως, το βλέμμα συγκροτεί το είδωλο  της πρόσληψης της πραγματικότητας, ορατής και μη,  αυτής που βλέπουμε ή μάλλον πιστότερα, αυτής που βιώνουμε. Στην περίπτωση της ομώνυμης έκθεσης, ο χρωστήρας του Ευάγγελου Ξυνού λειτουργεί ως διαμεσολαβητής της οπτικής και ακουστικής εμπειρίας που αποκτήσαμε εδώ και αρκετά χρόνια, κυρίως από τα δελτία ειδήσεων και το διαδίκτυο, για τη γενοκτονία στη Γάζα, τους πρόσφυγες και μετανάστες, τους πιο καταφρονεμένους δηλαδή ανθρώπους αυτού του κόσμου. Με τους καμβάδες του δίνει χρωματική υπόσταση στο μεγαλύτερο φάσμα του ανθρώπινου πόνου που φωλιάζει σε παιδιά και μεγάλους, σε ναυαγούς και σκηνίτες, σε ορφανά και χήρες, σε σωματικά και ψυχικά ακρωτηριασμένους. Η ζωγραφική του Ξυνού δεν κολακεύει την εσωτερική όραση, ούτε διεκδικεί μέρος  της αισθητικής μας πληρότητας. Λειτουργεί ανεπιτήδευτα ως μια υποδόρια κραυγή που μας ξυπνά από το λήθαργο της πρόσκαιρης ασφάλειας του μικρόκοσμού μας. Ακόμα και όταν δεν αποτυπώνει βλέμματα, αποκαλύπτει κρυμμένα βλέμματα στα παρατημένα ρούχα κάποιας αφιλόξενης ακτής, στα ερείπια των σπιτιών, σε συντρίμμια ναυαγίων. Ο χρωστήρας του συνθέτει πολύμορφα ρέκβιεμ σε αντίστιξη  με αντίστοιχα βλέμματα στις παρτιτούρες και τις νότες του Gustav Mahler και του Dmitri Shostakovich. Η χρωματική παλέτα του Ξυνού δεν είναι όμως μια ανθολογία μοιρολογιών από διάφορους τόπους. Δεν αποτυπώνει το βλέμμα μιας απελπισμένης συμπόνιας, αλλά φωτίζει  το καθαρό βλέμμα της ανθρωπιάς, της αλληλεγγύης και της αντίστασης. Η οπτική του αυτή επιβεβαιώνεται μ’ έναν απολύτως σημειολογικό τρόπο στο κλείσιμο της αυλαίας αυτής της έκθεσης. Μέσα από τα χαλάσματα ξεπροβάλλει ένα βλέμμα που αν και δεν είναι ορατό, είναι αντιληπτό και αναστάσιμο. Απελευθερωμένο από τα σκοτάδια, το βλέμμα της ελπίδας επιστρέφει σε τόπους γενέθλιους, στη γη που είναι η φύτρα της ύπαρξης.

Είναι το βλέμμα της επιστροφής …

Ο Βαγγέλης Ξυνός γεννήθηκε στον Πειραιά το 1953. Είναι χειρουργός και διετέλεσε ακαδημαϊκό μέλος της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Σχεδόν αυτοδίδακτος, ασχολείται ερασιτεχνικά με τη ζωγραφική.

Δημοτική Πινακοθήκη Ηρακλείου (Χρυσοστόμου 8)

Διάρκεια Έκθεσης: 4-18 Ιουνίου 2026

Εγκαίνια έκθεσης: Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026 στις 19:00

Ώρες Λειτουργίας: Δευτ.-Παρ. 10:00 -14:00 & 18:00 – 21:00

Σαββατοκύριακα και αργίες κλειστά

Σάββατο 6 Ιουνίου 2026

Βραδιά Χορωδιακής Μουσικής – Από τον Χέντελ στους σύγχρονους Έλληνες συνθέτες

Μια βραδιά αφιερωμένη στη χορωδιακή μουσική, με έργα που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα από την Αναγέννηση έως και τη σύγχρονη εποχή.  Στόχος της συναυλίας είναι η ανάδειξη της πολυφωνικής  χορωδιακής μουσικής και καλλιτεχνικής συνέχειας που χαρακτηρίζει την ευρωπαϊκή και ελληνική μουσική δημιουργία. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει αντιπροσωπευτικά έργα από το Μπαρόκ μέχρι τον 21ο αιώνα, καθώς και σύγχρονες συνθέσεις, προσφέροντας στο κοινό μια ολοκληρωμένη εικόνα της εξέλιξης της χορωδιακής τέχνης.

Συντελεστές

Μικτή Χορωδία Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου

Μουσική διεύθυνση: Λένας Χατζηγεωργίου

Πιάνο: Νίκος Κοκκίνης

Μικτή Χορωδία Δήμου Ηρακλείου

Μουσική διεύθυνση: Γιάννης Κιαγιαδάκης

Πιάνο: Εύα Φουρλάνου

Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου(αίθουσα Ανδρέας και Μαρία Καλοκαιρινού). Ώρα 21:00

Περισσότερες πληροφορίες στο link: https://www.cccc.gr/gr/events/bradia-xorodiakis-mousikis-br-apo-ton-xentel-stous-sugxronous-ellines-sunthetes-584. Διοργάνωση ΔΕΠΑΝΑΛ Α.Ε

Δευτέρα 8 Ιουνίου 2026

Παρουσίαση ποιητικής συλλογής της Λιάνας Ανδρεοπούλη – “Αγγίνια ψυχή”

Παρουσίαση-συζήτηση για την ποιητική συλλογή της Λιάνας Ανδρεοπούλη “Αγγίνια ψυχή” (Ενύπνιο 2023). Η γυναίκα που αναμετριέται με την ζωή και τον χρόνο, τα σκοτάδια και το φως, τον έρωτα και τον θάνατο. Συνομιλεί με πλάσματα, ορατά και αόρατα, τους σύγχρονους και τους προγόνους. Ανεξάντλητη αναστοχάζεται, συντρίβεται και αναγεννάται με το θέλημά της. Αναζητά με βεβαιότητα το θείο Ένα. Συλλογή ποιημάτων στιχουργημάτων και αφηγήσεων με αφετηρία την πληγή. Ώσπου η πληγή να γίνει ρόδο.

Για το βιβλίο μιλούν και συζητούν:

Ελευθερία Ζέη, ιστορικός, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Φούλα Θαλασσινού, οικογενειακή ψυχοθεραπεύτρια, ζωγράφος
Έφη Μαχιμάρη, συγγραφέας, ραδιοφωνική παραγωγός
Κωστής Μουδάτσος, οικονομολόγος, συγγραφέας
Κώστας Συμιακάκης, ψυχολόγος, οικογενειακός ψυχοθεραπευτής

Την συζήτηση συντονίζει η δημοσιογράφος Μαρία Ορφανάκη

Την εκδήλωση υποστηρίζει το βιβλιοπωλείο  “Περί…γραφής και λόγου”

Πολύκεντρο Δήμου Ηρακλείου (Ανδρόγεω 4). Ώρα 19:30. Είσοδος ελεύθερη

Τετάρτη 10, Πέμπτη 11 και Παρασκευή 12 Ιουνίου 2026

«Άσπρα Άλογα» του Ερρίκου Ίψεν – Θέατρο

Για πρώτη φορά στην ιστορία τους, δύο από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς φορείς του νησιού, το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης και το Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου (ΠΣΚΗ), ενώνουν τις δυνάμεις τους σε μια μεγαλειώδη συμπαραγωγή. Το αριστούργημα του Ερρίκου Ίψεν «Τα Άσπρα Άλογα», σε σκηνοθεσία του Καλλιτεχνικού Διευθυντή του ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, Νικορέστη Χανιωτάκη και με πρωταγωνιστές τους Νικήτα Τσακίρογλου, Νίκο Πουρσανίδη, Ντάνη Γιαννακοπούλου, Ελένη Κρίτα,  Γεράσιμο Σκαφίδα, Νικορέστη Χανιωτάκη, παρουσιάζεται τον Ιούνιο για πέντε μόνο παραστάσεις σε Ηράκλειο και Χανιά. Μια συνεργασία ορόσημο για τα καλλιτεχνικά δρώμενα, που εγκαινιάζει μια νέα εποχή εξωστρέφειας και ουσιαστικής πολιτιστικής ανταλλαγής στην Κρήτη.

Λίγα λόγια για το έργο
Τα «Άσπρα Άλογα» ή αλλιώς «Ρόσμερσχολμ», όπως είναι ο πρωτότυπος τίτλος, αποτελεί έργο ωριμότητας και για πολλούς την αρτιότερη και βαθύτερη δημιουργία του Ίψεν. Πρόκειται για τετράπρακτο δράμα, γραμμένο το 1886, ανάμεσα σε δύο άλλα σπουδαία κείμενα του Νορβηγού συγγραφέα, την «Αγριόπαπια» και την «Κυρά της θάλασσας». Στο επίκεντρο βρίσκεται η σύγκρουση ανάμεσα στο προσωπικό όνειρο και την αμείλικτη κοινωνία, που είναι δέσμια των συμβάσεων και των προγονικών επιταγών. Τα «άσπρα άλογα» -ψευδαίσθηση ή οιωνός;- λειτουργούν ως ένας μυστηριώδης συμβολισμός φυγής προς έναν ιδανικό κόσμο. Μέσα από έντονες δραματικές καταστάσεις, ο Ίψεν αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη για ειλικρίνεια και αυτογνωσία.

Η Υπόθεση

Ένα χρόνο μετά την απώλεια της συζύγου του και μία ημέρα πριν τις εκλογές, ο πρώην ιερέας Τζον Ρόσμερ δέχεται την επίσκεψη του Κυβερνήτη και κουνιάδου του, Αντρέας Κρολ, ο οποίος ζητά την υποστήριξή του προκειμένου να επανεκλεγεί. Όμως, η έντονη αλληλεπίδραση του Ρόσμερ με μια νέα γυναίκα, την Ρεβέκκα, αλλάζει τις ισορροπίες, ανατρέποντας κάθε συντηρητική και θρησκόληπτη ιδέα αυτού του τόπου. Στο απομονωμένο παλιό αρχοντικό του Ρόσμερσχολμ, σε μια μικρή παραθαλάσσια πόλη των νορβηγικών φιόρδ, συγκρούεται το παλιό με το νέο και η ελευθερία με τις ενοχές. Ένας έρωτας γεννιέται, ένα πάθος παλεύει να εκδηλωθεί και οι ήρωες αναζητούν απαντήσεις για έναν θάνατο που κρύβει πολλά μυστικά…

Σημείωμα Σκηνοθέτη

Στις μέρες μας, που παλεύουμε κόντρα σε προκαταλήψεις, πολιτικούς εκφοβισμούς και κοινωνικές ανισότητες, τα «Άσπρα Άλογα» έρχονται να μας υπενθυμίσουν πόσο σημαντική είναι η ελευθερία σκέψης και ποιες είναι οι πραγματικές αξίες της ζωής. Ο Ίψεν δημιουργεί στο Ρόσμερσχολμ ένα πεδίο αντιπαράθεσης παλιών και νέων ιδεών. Προοδευτικοί και συντηρητικοί εξίσου διεφθαρμένοι, ο λαός γνωρίζει, αλλά ποτέ δεν επεμβαίνει και ένα παρελθόν που στέκει πάνω από τα κεφάλια μας σαν δαμόκλειος σπάθη. Ευχαριστώ το Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου και προσωπικά τον καλλιτεχνικό του διευθυντή Μύρωνα Μιχαηλίδη για την πολύ ουσιαστική συνεργασία. Νοιώθω ευλογημένος που μας δίνεται η ευκαιρία να παρουσιάσουμε αυτό το αριστουργηματικό έργο στον τόπο μας. Καλή θέαση!

Συντελεστές
Σκηνοθεσία-Φωτισμοί: Νικορέστης Χανιωτάκης
Πρωτότυπη Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου
Σκηνικά: Άννα Μαχαιριανάκη
Κοστούμια: Ιωάννα Καλαβρού
Βοηθός σκηνοθέτη: Βαρβάρα Μακράκη
Φωτογραφίες – Βίντεο: Πάτροκλος Σκαφίδας
Επιμέλεια Μακιγιάζ: Βίνα Ευστρατιάδου

Ευχαριστούμε πολύ την Χρύσω Χαραλάμπους και την χορογράφο Ντέπυ Γοργογιάννη για την πολύτιμη βοήθειά τους.

Διανομή (Με σειρά εμφάνισης)
Ρεβέκκα Γουέστ: Ντάνη Γιαννακοπούλου
Κυρία Έλσεθ: Ελένη Κρίτα
Κυβερνήτης Αντρέας Κρολ: Γεράσιμος Σκαφίδας
Τζον Ρόσμερ: Νίκος Πουρσανίδης
Ούλρικ Μπρέντελ: Νικήτας Τσακίρογλου
Πίτερ Μόρτενσγκορ: Νικορέστης Χανιωτάκης

Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου(αίθουσα Ανδρέας και Μαρία Καλοκαιρινού). Ώρα 21:00. Περισσότερες πληροφορίες στο link:  https://www.cccc.gr/gr/events/aspra-aloga-tou-errikou-ipsen-567. Διοργάνωση ΔΕΠΑΝΑΛ Α.Ε

Συνεχίζονται…

«Θωμάς Φανουράκης. 5 δεκαετίες ζωγραφικής». Αναδρομική έκθεση ζωγραφικής, Βασιλική Αγ. Μάρκου 

Ο Δήμος Ηρακλείου, η Αντιδημαρχία Πολιτισμού και η Δημοτική Πινακοθήκη Ηρακλείου διοργανώνουν την πρώτη μεγάλη αναδρομική έκθεση αφιερωμένη στο έργο του σημαντικού Ηρακλειώτη ζωγράφου Θωμά Φανουράκη (1915-1993). Μετά τα αφιερώματα στο έργο του τού 1990 και του 2002 (εκδόσεις της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης), ο Δήμος Ηρακλείου τιμά ξανά τον Θωμά Φανουράκη, αυτή τη φορά με τη μεγάλη αναδρομική έκθεση του ζωγραφικού του έργου στην πόλη όπου έζησε και εργάστηκε. Η μεγάλη έκθεση, στην οποία ενώνονται για πρώτη φορά τα έργα της Δωρεάς του καλλιτέχνη στον Δήμο Ηρακλείου και την Πινακοθήκη της πόλης με έργα διάσπαρτα σε μουσεία, συλλογές και οικίες σε όλη την Ελλάδα, οφείλεται στους ιδιώτες, τα μουσεία και τους φορείς που δέχθηκαν να μοιραστούν τα έργα που είχαν στην κατοχή τους και στις συλλογές τους με το ευρύτερο κοινό. Είναι οι παραχωρήσεις τους αυτές που έδωσαν τη δυνατότητα υλοποίησης του σημαντικού αφιερώματος στο ζωγραφικό έργο του Θωμά Φανουράκη που θα φιλοξενείται στην Βασιλική του Αγίου Μάρκου από τις 12 Μαΐου 2026 έως τις 12 Σεπτεμβρίου 2026.

Τα έργα της Δωρεάς του καλλιτέχνη στον Δήμο Ηρακλείου μπορείτε να τα δείτε μέσα από την ιστοσελίδα της Δημοτικής Πινακοθήκης, στον παρακάτω σύνδεσμο: https://heraklionartgallery.gr/artist/fanourakis-thomas/

Περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση στην επίσημη σελίδα και τα κοινωνικά δίκτυα της Δημοτικής Πινακοθήκης Ηρακλείου:

Official Website: https://heraklionartgallery.gr/

Facebook – https://www.facebook.com/HeraklionArtGallery.gr

Instagram – https://www.instagram.com/heraklion_art_gallery/

Twitter – https://twitter.com/He_Art_Gallery

Facebook: https://www.facebook.com/BasilicaofSt.Mark.gr

Instagram – https://www.instagram.com/basilica_of_st_mark.gr

Βασιλική του Αγίου Μάρκου, έως 12 Σεπτεμβρίου 2026, καθημερινά 10:00- 18:00 εκτός Τρίτης και Κυριακής.

Έκθεση με τίτλο «Ο πολυταξιδεμένος Δημήτριος Βικέλας»

Η έκθεση με τίτλο «Ο πολυταξιδεμένος Δημήτριος Βικέλας» που οργανώνεται από τη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, Γενική Διεύθυνση Ηλεκτρονικής Διοίκησης, Βιβλιοθήκης και Εκδόσεων, σε συνεργασία με τη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου συνεχίζεται στη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη. Πρόκειται για μια σημαντική έκθεση – φόρο τιμής στη ζωή και το έργο του σημαντικού λόγιου, τα εγκαίνια της οποίας, θα τελέσει ο Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων Νικήτας Κακλαμάνης. Την επιστημονική της επιμέλεια έχει η Προϊσταμένη Μπενακείου Βιβλιοθήκης Δρ Μαρία Βλασσοπούλου και την καλλιτεχνική της επιμέλεια ο Γιάννης Μετζικώφ. Τα εκθέματα ξεναγούν το κοινό στη ζωή του Δημητρίου Βικέλα, από τα παιδικά του χρόνια, λίγο μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, έως τον θάνατό του, στο πέρασμα του 20^ου αιώνα. Φωτίζουν σταθμούς της δράσης και του έργου του και στήνουν το σκηνικό των πραγματικών και νοερών ταξιδιών του στην Ελλάδα και την Ευρώπη, κυρίως, όμως, των αναγνωστικών σταθμών και των συγγραφικών τόπων του. Παρακολουθούν τη συγγραφική και μεταφραστική παραγωγή του, που περιλαμβάνει διηγήματα, ποιήματα, μυθιστόρημα, μελέτες, διαλέξεις, αναμνήσεις και θεατρικά έργα. Ψηφιακά αντίγραφα βιβλίων, φωτογραφιών, εφημερίδων και αρχειακών τεκμηρίων, προερχόμενα κυρίως από τις Συλλογές της Βιβλιοθήκης της Βουλής και της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης, αναδεικνύουν τον ανήσυχο Δημήτριο Βικέλα, που γνώρισε σε βάθος διαφορετικούς πολιτισμούς και αποτύπωσε στα γραπτά του πραγματικούς, καθημερινούς ανθρώπους.

Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη  (2^ος Όροφος) Διάρκεια έκθεσης: Έως Τρίτη 30 Ιουνίου 2026 . Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Παρασκευή 08:00-15:00.Διαβάστε περισσότερα εδώ: : https://www.heraklionculture.gr/events_all/exibition-dimitrios-vikelas/

Έκθεση με έργα της Δημοτικής Πινακοθήκης Ηρακλείου στα Ενετικά Τείχη

H πρώτη έκθεση με ψηφιακές ανατυπώσεις μεγάλης κλίμακας 20 σπουδαίων έργων από τη Συλλογή της Δημοτικής Πινακοθήκης Ηρακλείου που φιλοξενούνται στην πύλη του Αγίου Γεωργίου στα Ενετικά Τείχη. Η Δημοτική Πινακοθήκη Ηρακλείου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ των Τειχών, αξιοποιεί τις δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολογίας, ώστε να προβάλλει την πλούσια εικαστική Συλλογή της μέσα από περιοδικές εκθέσεις ψηφιακών ανατυπώσεων μεγάλης κλίμακας των έργων της σε διαφορετικά εσωτερικά κι υπαίθρια σημεία των Ενετικών Τειχών, αρχής γενομένης από την Πύλη του Αγίου Γεωργίου. Μέσα από την τμηματική τοποθέτηση μεγεθυμένων αντιγράφων κατά μήκος των πεζοπορικών διαδρομών αλλά κι εντός των πυλών των Ενετικών Τειχών, δημιουργείται μια ανοιχτή πινακοθήκη υψηλής αισθητικής, προσβάσιμη στους δημότες και στους επισκέπτες. Τους δίνεται έτσι η ευκαιρία να γνωρίσουν τη Δημοτική Συλλογή μέσα από ανατυπώσεις εξαιρετικά υψηλής ευκρίνειας που τοποθετούν τον θεατή σε πρωτόγνωρα προνομιακή θέση σε σχέση με τα έργα που την αποτελούν. Περισσότερες εκθέσεις στο πλαίσιο της ίδιας δράσης πρόκειται να ακολουθήσουν μέσα στο 2026 και σε άλλα εσωτερικά και υπαίθρια σημεία των Ενετικών Τειχών, μετατρέποντας τη διαδρομή τους από απλό περίπατο σε πολιτιστική εμπειρία. Ώρες λειτουργίας: Καθημερινά από τις 08:00 έως τις 22:00.

Πύλη Αγίου Γεωργίου. Διαβάστε περισσότερα εδώ: www.heraklionartgallery.gr

Δείτε όλες τις εκδηλώσεις του Δήμου Ηρακλείου στον παρακάτω σύνδεσμο:

https://www.heraklionculture.gr/events/

Το άρθρο Πάμε? Το πολιτιστικό ημερολόγιο του Δήμου Ηρακλείου εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Δεν υπήρξε δίκη. Ήταν πολύ νέος. Ο θάνατός του ήταν βάναυσος. Το σώμα του δε βρέθηκε ποτέ. Συν το ότι ο Λόρκα υποσχόταν πολλά στη διαμόρφωση και εξέλιξη του ισπανικού πολιτισμού κάνει ακόμα πιο δυσβάσταχτο τον απολογισμό του θανάτου του στους θαυμαστές του. Το παράπονο του ίδιου του Λόρκα; «Έπειτα κατάλαβα ότι είχα δολοφονηθεί. Με έψαξαν σε καφετέριες, νεκροταφεία και εκκλησίες…αλλά δε με βρήκαν. Δε με βρήκαν ποτέ; Όχι. Ποτέ δε με βρήκαν.» (από τον Ποιητή στη Νέα Υόρκη) Προφητικό; Ίσως.

Ιούλιος 1936. Η Ισπανία πλήττεται από τον Εμφύλιο Πόλεμο μεταξύ Εθνικιστών και Δημοκρατικών. Φρανσίσκο Φράνκο και Μανουέλ Αθάνια αντίστοιχα διασταυρώνουν τα ξίφη τους. Αυτά τα ξίφη θα βρουν πολλά θύματα. Οι περισσότεροι όμως θα συμφωνήσουν ότι ο θάνατος του Λόρκα έκανε την ίδια την Ισπανία το μεγαλύτερο θύμα όλων.

Στα 38 του μόλις χρόνια, ο Λόρκα ήταν ήδη πολυταξιδεμένος και κατασταλαγμένος όσον αφορά τόσο την προσωπική όσο και λογοτεχνική του ταυτότητα. Στο ιστορικό του μετράει πολλές ποιητικές συλλογές, θεατρικά έργα και περιοδείες με τη θεατρική του ομάδα «La Barraca» στις αγροτικές περιοχές της Ισπανίας. Κορυφαίες δημιουργίες του αποτελούν «Το Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα», «Ο Ματωμένος Γάμος» και η «Γέρμα», τραγωδίες με πυρήνα τους το ανθρώπινο στοιχείο και θέμα τους την κοινωνική καταπίεση πάνω σε αυτό. Οι βασανισμένοι ήρωες του Λόρκα «ανεξήγητα» προσπαθούν να ξεφύγουν από ζωές που δεν επέλεξαν και αγάπες αδιέξοδες. «Ήταν μια ακριβής μεταφορά της θλίψης του, γιατί ήταν μια μεγαλοφυΐα που μετέτρεψε την ταλαιπωρία του σε τέχνη». (Ίαν Γκίμπσον)

Ο Λόρκα δεν υπήρξε ποτέ ενεργό μέλος της πολιτικής. Παρόλα αυτά, το πάθος του για την ελευθερία ήταν γνωστό. «Εγώ πάντα θα είμαι στο πλευρό αυτών που δεν έχουν τίποτα και στους οποίους δεν επιτρέπεται καν να απολαύσουν ειρηνικά το τίποτα που έχουν». Για τους δεξιούς ήταν ένας κομμουνιστής και εχθρός της Εκκλησίας. Λίγο πριν τον Εμφύλιο συντάσσει και μία προκήρυξη κατά του φασισμού. Λόγοι αρκετοί και ικανοί για να τον καταστήσουν ένοχο στα μάτια της τοπικής φασιστικής οργάνωσης των οπαδών του δικτάτορα Φράνκο. Κάνει το λάθος να κυκλοφορεί ελεύθερα στη Γρανάδα, μέρος που ελέγχουν ακροδεξιοί στασιαστές. Οι φαλαγγίτες αρχίζουν να τον ενοχλούν στο σπίτι του. Ο ποιητής, νιώθοντας πως κινδυνεύει, βρίσκει καταφύγιο στο σπίτι ενός φίλου του και μέλος της τοπικής φασιστικής επιτροπής, πιστεύοντας πως δεν θα υποπτεύονταν αυτή την κρυψώνα. Υπολόγισε λάθος. Παρά τις προσπάθειες του φίλου του, ο Λόρκα συλλαμβάνεται και χωρίς να δικαστεί βασανίζεται και δολοφονείται.

Για τους θαυμαστές του Λόρκα, το φασιστικό καθεστώς του Φράνκο (το οποίο προκάλεσε μέχρι και την έως ενός σημείου αποδοκιμασία του Αδόλφου Χίτλερ) δε δίστασε να εκτελέσει ένα διάσημο λογοτέχνη, γνωστής οικογένειας της περιοχής και μέλος της υψηλής κοινωνίας της Ισπανίας. Ο επί 40 χρόνια βιογράφος του όμως, Ίαν Γκίμπσον, υπογραμμίζει πως «η Ισπανία δεν μπορούσε να αποδεχτεί πως ο μεγαλύτερος Ισπανός ποιητής όλων των εποχών ήταν ομοφυλόφιλος. Η ομοφοβία υπήρχε και στα δύο στρατόπεδα του εμφυλίου και ύστερα από αυτόν. Ήταν ένα εθνικό πρόβλημα. Τον Λόρκα τον φθονούσαν για το ταλέντο του, επειδή είχε λεφτά και ήταν επιτυχημένος. Όταν ανέλαβε ο στρατός, η εκτέλεσή του ήταν θέμα χρόνου. Ένας επιτυχημένος, προοδευτικός ομοφυλόφιλος δεν ήταν αποδεκτός στην Ισπανία του Φράνκο». Μάρτυρες της δολοφονίας του λένε πως οι εκτελεστές του καρφίτσωσαν στο πτώμα του ένα σημείωμα που δήλωνε τις πολιτικές του πεποιθήσεις και την ομοφυλοφιλία του.

Ωστόσο, η ομοφυλοφιλία του ως πιθανή αιτία δολοφονίας του άρχισε να εξετάζεται τα τελευταία κυρίως χρόνια και οι σχετικές υποθέσεις είναι λίγο παρακινδυνευμένες. Γεγονός είναι όμως ότι τα ποιήματα του Λόρκα λογοκρίνονταν για να εμφανίζεται ο ίδιος ως «στρέιτ», ακόμα και μετά το ’80, όταν πια η σεξουαλική του ταυτότητα είχε γίνει γνωστή. Αφ’ ενός γιατί κανείς δεν ήθελε να έρθει σε ρήξη με την οικογένειά του, που προσπαθούσε να εξαλείψει αυτό το δεδομένο από τη ζωή και τη δουλειά του, και αφ’ ετέρου γιατί οι περισσότεροι ακαδημαϊκοί φοβούνταν πως οποιαδήποτε νύξη θα τους στερούσε την πρόσβαση στα αρχεία του μεγάλου ποιητή.

«Η ίδια η οικογένεια του ποιητή εμποδίζει τις ανασκαφές.»

Το μεγάλο μυστήριο όμως είναι μέχρι και σήμερα το σημείο ταφής του. Οι προσπάθειες να αποκαλυφθεί ο τάφος του Λόρκα παραμένουν άκαρπες. Η ίδια η οικογένεια του ποιητή εμποδίζει τις ανασκαφές για να μην «ξυθούν» παλιές πληγές. Δεν είναι λίγοι όμως αυτοί που ισχυρίζονται ότι εκείνοι που παρέδωσαν τον ποιητή στους φαλαγγίτες προέρχονταν από τη συντηρητική οικογένεια του πατέρα του. Η μοναδική ανασκαφή για τα λείψανα του Λόρκα έγινε το 2009 και ήταν αποτυχημένη. Μέλη της ομάδας αναγκάστηκαν να υπογράψουν συμβόλαιο εχεμύθειας που τους επέβαλαν τα ανίψια του Λόρκα ώστε να μη μάθει κανείς πού έσκαβαν. Από τότε δεν έγινε καμία άλλη προσπάθεια για τον εντοπισμό του τάφου και η τοπική κυβέρνηση δέχθηκε σφοδρές επικρίσεις επειδή χρηματοδότησε την ανασκαφή. «Δεν θέλαμε ο φόνος του να θεωρηθεί ένα έγκλημα πάθους, αλλά να παραμείνει πολιτικό έγκλημα. Ήταν δύσκολο για τον πατέρα μου να αποδεχθεί τη σεξουαλική ταυτότητα του θείου μου», δήλωσε πρόσφατα η Λάουρα Γκαρθία Λόρκα, κόρη του αδερφού του ποιητή.

«Ο Λόρκα ανήκει στην ανθρωπότητα και όχι στην οικογένειά του.»

Μόνο πρόσφατα ένας ιστορικός από τη Γρανάδα ισχυρίζεται ότι γνωρίζει πλέον το ακριβές σημείο όπου οι φασίστες έθαψαν τον Λόρκα κι ότι έχει λύσει ένα από τα μεγάλα μυστήρια στην ιστορία της Ισπανίας. Τώρα ζητεί από τις Αρχές και τους απογόνους του ποιητή να άρουν τις επιφυλάξεις τους και να δώσουν άδεια για νέα ανασκαφή καθότι όπως υποστηρίζει «ο Λόρκα ανήκει στην ανθρωπότητα και όχι στην οικογένειά του. Είναι ένα έμβλημα που έδωσε τη ζωή του για την Ισπανία. Είναι μάρτυρας». Ο Μιγκέλ Καμπαγέρο Πέρεθ πέρασε τρία χρόνια κάνοντας φύλλο και φτερό τα αρχεία της αστυνομίας και του στρατού για να φωτίσει τις συνθήκες της εκτέλεσης του Λόρκα.

Παρόλα αυτά, ένα είναι σίγουρο. Ο τραγικός και πρόωρος θάνατος του μεγάλου αυτού συγγραφέα και ποιητή, αλλά και το σπουδαίο έργο που άφησε πίσω του, έκαναν το έργο του πολύ γρήγορα γνωστό. Τα ποιήματά του έγιναν σύμβολο αντίστασης στο φασισμό σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το έργο του έγινε ιδιαίτερα γνωστό και στην Ελλάδα. Μεταφράστηκε από πολλούς και άξιους συγγραφείς (Γκάτσο, Ελύτη) και μελοποιήθηκε από τους σημαντικότερους συνθέτες (Χατζηδάκη, Θεοδωράκη, Ξαρχάκο). Η ποίηση του Λόρκα δεν έπαψε ποτέ να συγκινεί και να διαβάζεται γιατί είναι μια ποίηση αληθινή. Το έργο του κυκλοφόρησε ελεύθερα στην πατρίδα του το 1975, αφού πέθανε ο Φράνκο. Όπως και να’ χει όμως, ο θάνατός του έριξε μια σκιά στα σύγχρονα ισπανικά γράμματα. Ογδόντα τέσσερα χρόνια αργότερα, η σκιά αυτή μοιάζει ακόμη πιο βαριά.

Το άρθρο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα – Μια μεγαλοφυΐα που μετέτρεψε την ταλαιπωρία του σε τέχνη εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

“Για την πλήρη κατανόηση της σκηνικής πραγματικότητας και ομορφιάς που επεδίωκα, μου ήταν απαραίτητο να γνωρίσω την αλήθεια και την ποίηση της αυθεντικής ζωγραφικής. Στον κύκλο του Μάμαντοβ βρήκα ανθρώπους σπάνιου ταλέντου, που εκείνον τον καιρό αποτελούσαν τη ρωσική πρωτοπορία στη ζωγραφική και από τους οποίους είχα την τύχη να διδαχτώ πολλά. Ήταν ο Σερόβ, ο Λεβιτάν,οι αδερφοί Βασνετσόβ, ο Καρόβιν, ο Πολένοβ, ο Αστραούχοβ, ο Νέστεροβ και ο Βρούμπελ. “(Φιόντορ Σαλιάπιν.” Η μάσκα και η ψυχή “εκδ. Λέμβος)

Από πολύ μικρή ηλικία ο Βαλεντίν Σερόβ βρέθηκε στον κύκλο των ζωγράφων και των μουσικών του Αμπράμτσεβο. Η οικογένεια Μάμαντοβ ήταν για αυτόν η δεύτερη οικογένεια του. Εδώ ζωγράφισε τον πιο γνωστό του πίνακα”Το κορίτσι με τα ροδάκινα”, ο οποίος σήμερα εκτίθεται στην πινακοθήκη Τρετιακόβσκαγια. Μοντέλο του ήταν η Βέρα Μάμαντοβα, κόρη του Σάββα και της Ελιζαβέτας Μάμαντοβ. Κάτω από το φως που μπαίνει από το παράθυρο, το γεμάτο ζωή ροδαλό, δωδεκάχρονο κορίτσι σε συνδιασμό με τα ριγμένα στο τραπέζι ροδάκινα, συνθέτουν τη φωτεινή, χαρούμενη αίσθηση της ζωής.

“Το μόνο που κατάφερα είναι η φρεσκάδα, αυτή η ιδιαίτερη φρεσκάδα που πάντα αισθάνεσαι στη φύση αλλά απουσιάζει από τους πίνακες.” (Βαλεντίν Σερόβ) 

Η απαλότητα στις προσωπογραφίες του επιτυγχάνεται με χαλαρές πινελιές που μαζί με τις τονικές ιδιαιτερότητες στο χρώμα  συνθέτουν το μοναδικό δικό του στυλ. Η μοντέρνα απεικόνιση του προσώπου είναι συγκερασμένη με την απεικόνιση της προσωπικότητας και του ψυχικού του κόσμου. Ο Βαλεντίν Σερόβ, μετρ στις προσωπογραφίες,φιλοτέχνησε πολλά πορτρέτα της αυτοκρατορικής οικογένειας  των Ρομάνοβ. Οι καλλιτεχνικές του αναζητήσεις δυνδιασμένες  με το διεισδυτικό του βλέμμα συνέθεσαν μοντέρνα πορτρέτα της αυτοκρατορικής οικογένειας όπου οι απεικονιζόμενοι δεν είναι απόμακροι  και μεγαλόπρεποι  αλλά άνθρωποι στα μάτια των οποίων διακρίνεται  θλίψη, καλοσύνη ακόμα και αδυναμία.

Η προσωπογραφία του τελευταίου τσάρου ήταν παραγγελία της συζύγου του. Αρχικά έγινε πρόταση στον Βαλεντίν Σερόβ να ζωγραφίσει το πορτρέτο του τσάρου βασισμένος σε φωτογραφία του, ο ζωγράφος όμως δεν δέχτηκε και ο αυτοκράτορας συμφώνησε να ποζάρει. Ο αυτοκράτορας κοιτάζει τον θεατή φορώντας τα καθημερινά του ρούχα, χωρίς παράσημα και άλλα διακριτικά . Το φόντο είναι λιτό για αυτό και ο θεατής συγκεντρώνει την προσοχή του στο πρόσωπο του Νικόλαου. Το βλέμμα του είναι θλιμμένο σαν να προαισθάνεται  το τραγικό του τέλος. Ο πίνακας και η εικόνα αυτή του τσάρου δεν άρεσε στην αυτοκράτειρα, γι αυτό και ο Σερόβ έκανε ένα αντίγραφο του πίνακα φοβούμενος μήπως ο πίνακάς του καταστραφεί. Ο αυθεντικός πίνακας όντως καταστράφηκε από τους επαναστάτες το 1917. Μέχρι τις μέρες μας έφτασε το ημιτελές αντίγραφο   το οποίο εκτίθεται στην πινακοθήκη Τρετιακόβσκαγια στη Μόσχα.

Η προσπάθειά του να συλλάβει την οπτική εντύπωση που δημιουργεί το φως και την  αρμονία των χρωμάτων της φύσης  ήταν η σύγχρονη ματιά όχι μόνο στην απεικόνιση των προσώπων και της φύσης αλλά και των αρχαίων μύθων. Οι ανασκαφές στις Μυκήνες και στην Κνωσό είχαν διεγείρει τη φαντασία και τη ρομαντική επιθυμία πολλών ζωγράφων που επιθυμούσαν να δουν τις πολύχρυσες Μυκήνες, τις πολυσύνθετες εκπληκτικές τοιχογραφίες της Κνωσού και να ψηλαφήσουν τα μάρμαρα που αντανακλούν το ίδιο φως για τόσους αιώνες. Κατάφερε να πραγματοποίησε το πολυδάπανο αυτό ταξίδι στην Ελλάδα το 1907 μαζί με το φίλο του επίσης ζωγράφο και σκηνογράφο Λέων Μπακστ. Ο Λέων Μπακστ πολλά χρόνια μετά έγραψε το βιβλίο “Ο Σερόβ και εγώ στην Ελλάδα. Ταξιδιωτικές σημειώσεις”, στο οποίο περιγράφει τις εντυπώσεις τους από το ταξίδι αυτό. 

“Αγναντεύωντας τα Χανιά. Τέσσερις ώρες ήμασταν αγκυροβολημένοι μπροστά στα Χανιά. (…) Τρέχω στο κατάστρωμα, ακουμπώ τα ζεστά από το κατράμι καραβόσκοινα, κοιτάζω με ταραχή το άγνωστο, μεγάλοπρεπο νησί. Τι αναπάντεχη Ελλάδα! Αράδες μπροστά μου οι αμμώδεις κοκκινωποί βράχοι, που τους διακόπτουν οι σκουροκίτρινες οριζόντιες γραμμές των κάστρων. (…) Λίγο πιο πάνω, σαν σκορπισμένα κοπάδια, οι σταχτογκρίζοι ελαιώνες. Ακόμα πιο πάνω ξανά γυμνοί, έρημοι, άγριοι και κλασσικοί βράχοι(…) Ο ασημένιος πρωινός ουρανός διαχέει παντού το ζωογόνο, εκτυφλωτικό φως “(Λέων Μπακστ Ο Σερόβ και εγώ στην Ελλάδα. Ταξιδιωτικές σημειώσεις.) 

Στην σύγχρονή τους Ελλάδα έψαχναν την αρχαία Ελλάδα του φωτός, των φιλοσόφων, των τραγωδών και των μύθων. Τον απασχολούσε η σύγχρονη απόδοση των αρχαίων μύθων και το ταξίδι του στην Ελλάδα η επαφή με τη φύση της, η ζωγραφική κάτω από  τον ήλιο ήταν ο δικός του τρόπος στοχασμού και θέασης του χρώματος και του φωτός. Η προσέγγιση του Σερόβ ήταν αυθεντική και καινοτόμα: συνδίασε με τρόπο μοναδικό την ιμπρεσιονιστική ελευθερία με την επικότητα της αρχαιότητας. Οι τοιχογραφίες της Κνωσού  το στοιχείο της γεμάτης ζωντάνια κίνησης, η απεικόνιση του ανθρώπινου σώματος, η ζωηρότητα των μορφών και τα έντονα χρώματα άφησαν αποτύπωμα στα μετέπειτα έργα του,που ο συνδυασμός των τόνων του μαύρου, του μπλε και του καφέ θυμίζουν πολύ τις τοιχογραφίες της Κνωσού. 

Στον πίνακά του “Η αρπαγή  της Ευρώπης” ο αρχαίος μύθος απεικονίζεται με τρόπο σύγχρονο. Μια απλή, πρωτόγονη σύνθεση, όπου η θάλασσα και ο ουρανός ενώνονται με παραβολικές, κυρτές γραμμές. Η Ευρώπη, με όψη σύγχρονης νεαρής κοπέλας, και ο ταύρος είναι ζωγραφισμένοι με  τα χρώματα των τοιχογραφιών της Κνωσού.

Ο θάνατός του  ήταν ακαριαίος. Τέσσερα μόλις χρόνια μετά το ταξίδι του στην Ελλάδα και ενώ ετοίμαζε τα πινέλα και τα χρώματά του για να αρχίσει ένα καινούργιο πορτρέτο, έπαθε καρδιακή προσβολή. Έζησε μόνο 49 χρόνια, όμως το αυθεντικό αποτύπωμα του στην τέχνη είναι αθάνατο. Οι πειραματισμοί του με το φως και τα χρώματα, η φρεσκάδα των προσωπογραφιών του, η ματιά του που διείσδυσε στα βάθη της ψυχής των εικονιζόμενων καθώς και η Ελλάδα των μύθων και του φωτός αποθανατίστηκαν στους πίνακές του.

Το άρθρο Βαλεντίν Σερόβ – Η σύγχρονη απεικόνιση, το φως και το χρώμα εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Η πρώτη γνωριμία τους έγινε στην ταβέρνα «Η Κληματαριά», όπου μαζεύτηκαν οι φίλοι του Κουμβακάλη. Εκτός από αυτούς, παραβρέθηκαν ο Κλείτος Κύρου κι ο Πάνος Θασίτης. «Ήρθε πολλές φορές στη Σαλονίκη και πάντα βρισκόμασταν στο σπίτι μου, σε καμιά ταβέρνα, σε κάποιο διανυκτερεύον καφενείο», γράφει ο Αναγνωστάκης σ’ ένα κείμενό του που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Νέο επίπεδο (αρ.27, χειμώνας 1997).

*

Το 1996, όταν ετοίμαζα το βιβλίο μου Ο πολιτικός Νίκος Καββαδίας, επισκέφτηκα τον Μανόλη Αναγνωστάκη στο σπίτι του, στην Πεύκη, στην οδό Κρήτης 9. Ήταν παρούσα η σύζυγός του, η Νόρα Αναγνωστάκη, δοκιμιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας, κι ο γιος του ο Ανέστης. Ο ποιητής, πρόθυμος να απαντήσει σε κάθε μου ερώτηση, μου έδωσε αρκετές πληροφορίες για τον εαυτό του και για τον Καββαδία. Μολονότι σπούδασε Ιατρική, μου είπε, από μικρός αγαπούσε τη μουσική και έπαιζε βιολί και κιθάρα, επομένως ήταν φυσικό να συνθέτει τραγούδια.

Ένα βράδυ, χρόνια μετά την πρώτη τους συνάντηση, κάλεσε τον Καββαδία και τους φίλους του σ’ ένα στέκι. Μαζεύτηκαν τέσσερις-πέντε άνθρωποι, ήπιανε, μιλήσανε, τραγουδήσανε, είπανε ανέκδοτα, και ο Αναγνωστάκης με την κιθάρα τραγούδησε τα ποιήματα του πρώτου «Σταυρός του Νότου» και «Cambay’s Water» από τη συλλογή Πούσι. Θυμίζω τους πρώτους στίχους από το πρώτο: «Έβραζε το κύμα του γαρμπή/ ήμαστε κι οι δυο σκυφτοί στο χάρτη/ γύρισες και μου ’πες πως το Μάρτη/ σ’ άλλους παραλλήλους θα ’χεις μπει». Θυμίζω επίσης τους πρώτους στίχους από το δεύτερο: «Φουντάραμε καραμοσάλι στο ποτάμι/ είχε ο πιλότος μας το κούτελο βαμμένο/ “κι αν λείψεις χίλια χρόνια θα σε περιμένω”/ ωστόσο οι κάβοι σού σκληρύναν την παλάμη».

Ο Αναγνωστάκης τραγούδησε πάνω σε ρεμπέτικους σκοπούς, συγκεκριμένα πάνω σ’ ένα τραγούδι του Βασίλη Τσιτσάνη. Η παρέα το χάρηκε πολύ, αλλά ο Καββαδίας μάλλον στενοχωρήθηκε, ακούγοντας τον φίλο του να τραγουδάει. Τον παρατηρούσε με συγκαλυμμένη πίκρα. Ψέλλισε μερικές λέξεις διαμαρτυρίας και σχεδόν έψεξε τον Αναγνωστάκη γι’ αυτό που έκανε: ήταν νεότερός του. Ως λάτρης της κλασικής μουσικής και της όπερας, δυσανασχέτησε για το τόλμημά του, το θεώρησε προσβολή, εμπαιγμό στην ποιητική τέχνη του. Στο τέλος, είπε στον «βέβηλο τραγουδιστή» Αναγνωστάκη μια φράση εν είδει παραπόνου: «Η ειρωνεία είναι το όπλο των αδυνάτων». Νόμιζε πως ο νεαρός γιατρός τον κορόιδευε, πως ειρωνευόταν τους στίχους του, πράγμα που δεν ήταν αλήθεια (ο Αναγνωστάκης είχε βέβαια πολύ χιούμορ, κάτι που φάνηκε αργότερα στα σατιρικά του ποιήματα).

*

Διαβάζοντας τα ποιήματα του Αναγνωστάκη, συμπεραίνουμε πως αγαπούσε πολύ τη θάλασσα και τα καράβια, ίσως επειδή η Θεσσαλονίκη είναι μεγάλο λιμάνι που προκαλεί σχετικούς συνειρμούς. Στα πρώτα του έργα βρίσκουμε πολλές αναφορές στη θάλασσα, τα ταξίδια και τα καράβια, ώστε νομίζουμε πως είναι γραμμένα από ναυτικό. Στο ποίημα «Μια ημερομηνία πριν από χρόνια», που υπάρχει στην ενότητα «Εποχές», διαβάζουμε τους εξής στίχους: «Με τα θαμπά καράβια που φεύγουν και πλανιούνται στο σκοτάδι», «Τι σκέφτονται όλα αυτά τα καράβια μες στη νύχτα», «Τραγουδώντας στα βάθη του πέλαγου στις μακρινές πολιτείες».

Μια συστηματική ανάγνωση των ποιημάτων του θα δείξει και μη ομολογημένες επιρροές από τον Καββαδία. Στο «Ποιήματα που μας διάβασε ένα βράδυ ο λοχίας Otto V…» υπάρχουν οι στίχοι «Κι εγώ που ’χω μια ψυχή παιδική και δειλή/ Που δε θέλει τίποτα άλλο να ξέρει απ’ την αγάπη», οι οποίοι παραπέμπουν ευθέως στο ποίημα του Καββαδία «Μαραμπού»: «Κι εγώ που μόνο εταιρών εγνώριζα κορμιά,/ κι είχα μιαν άβουλη ψυχή δαρμένη απ’ τα πελάη». Επίσης, στο ποίημα «Θα ’ρθει μια μέρα…», όπου μιλάει για ταξίδια από την Αθήνα στο Μοντεβιδέο και στη Σανγκάη, υπάρχει ο στίχος «Τον πρώτο Μάρτη, στον πόλεμο, γνώρισα έναν Εγγλέζο θερμαστή», που θυμίζει το ποίημα του Καββαδία «William George Allum» και τον στίχο «Εγνώρισα κάποια φορά σ’ ένα καράβι ξένο/ έναν πολύ παράξενο Εγγλέζο θερμαστή». Και οι δύο Εγγλέζοι θερμαστές είχαν αγαπήσει παράφορα μια γυναίκα: αυτός του Αναγνωστάκη πέθανε ψιθυρίζοντας ένα γυναικείο όνομα, εκείνος του Καββαδία αυτοκτόνησε μ’ ένα σπαθί στο στήθος, επειδή η γυναίκα που αγάπησε τον απάτησε με κάποιο ναύτη Αράπη.

*

Στο βιβλίο του Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης – Η ζωή και το έργο του – Μια πρώτη απόπειρα κριτικής προσέγγισης, που εκδόθηκε το 1987, ο Αναγνωστάκης περιλαμβάνει κι άλλα σατιρικά στιχουργήματα που τα αποδίδει στον «Φάσση». Σε αυτά βρίσκουμε μιμήσεις αρκετών ποιητών (κυρίως των Καβάφη, Σεφέρη, Ελύτη, Ρίτσου, Σινόπουλου), αλλά και του Καββαδία. Στο ποίημα «Η δυναστεία των ίμερων» διαβάζουμε: «Και τώρα που η στερνή ώρα σιμώνει/ (το φανάρι του Άλμπορ δεν εφάνη)/ θα πεις: εντ γκουντ ολ γκουντ – ή βέρυ φάνυ/ μ’ αξιοπρέπεια πάντα κρατώντας το τιμόνι» παραπέμπει στο ποίημα του Καββαδία «Black and White»: «Τζίντζερ, που κοιτάς με το γυαλί,/ το φανάρι του Άλμπορ δεν εφάνη./ Βλέπω στο Λονδίνο εγώ τη Fanny/ στο κρεβάτι σου άλλον να φιλεί».

Στο ποίημα «Το ρομαντικό τρίπτυχο» διαβάζουμε: «Κι εγώ, που τόσο απέραντα σε αγάπησα κι αθώα πολύ/ Δίχως ποτέ, γυναίκα ωραία, τίποτα να ζητήσω» παραπέμπει πάλι στο «Μαραμπού» του Καββαδία: «Κι εγώ που μόνο εταιρών εγνώριζα κορμιά/ κι είχα μιαν άβουλη ψυχή δαρμένη απ’ τα πελάη». Στο ποίημα «1870-1942» γράφει: «Απόψε, όπως καθόμαστε, μια διάθεση ρομαντική/ δεν ξέρω πώς, στην ίδια όλους, μας συνεπήρε δίνη/ “Πανσέληνος” το ημερολόγιο έγραφε, λέξη μαγική/ και ξαπλωμένοι ο ένας κοντά στον άλλο είχαμε μείνει», θυμίζει ξανά το «Μαραμπού»: «Μ’ απόψε, τώρα που έπεσεν η τροπική βραδιά/ και φεύγουν προς τα δυτικά των μαραμπού τα σμήνη/ κάτι με σπρώχνει επίμονα να γράψω στο χαρτί/ εκείνο, που παντοτινή κρυφή πληγή μου εγίνη».

Εκτός από την ιεροσυλία να παίξει και να τραγουδήσει τους στίχους του Καββαδία σαν να ήταν ρεμπέτικα τραγούδια, ο Αναγνωστάκης έχει γνωστοποιήσει και κάτι άλλο που έκανε πάλι τον φίλο του να στενοχωρηθεί. Στο κείμενό του «Θυμάμαι τον Κόλια Καββαδία…» στο περιοδικό Νέο επίπεδο γράφει: «Μια φορά του είπα –εγώ ξετρελαμένος τότε με τη γαλλική ποίηση– ότι μοιάζουν τα ποιήματά του με του Levet κι αυτός πρώτη φορά σκυθρώπιασε και δε μίλησε». (Για τις επιρροές του Καββαδία από τον Ανρί-Ζαν-Μαρί-Ετιέν Λεβέ έχει γράψει σχετικό κείμενο ο Ντίνος Χριστιανόπουλος στον τόμο Επτά κείμενα για τον Νίκο Καββαδία, Πολύτυπο, 1982). Ο Λεβέ ήταν ένας από τους τελευταίους συμβολιστές και έγραψε ποιήματα για καράβια και για ναύτες.

Σε κάθε περίπτωση, η φιλία του Μανόλη Αναγνωστάκη με τον Νίκο Καββαδία ήταν γερή και κράτησε μέχρι τον θάνατο του δεύτερου, στις 10 Φεβρουαρίου 1975.

Πηγή

Το άρθρο «Μανόλης Αναγνωστάκης – Νίκος Καββαδίας: μια δυνατή φιλία» εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

 Θα διατίθεται street food.

 Χορηγός βραδιάς: Δήμος Μυλοποτάμου

Σας περιμένουμε όλους να περάσουμε μαζί μια όμορφη καλοκαιρινή κινηματογραφική βραδιά στον Αΐμονα!

#ΠΣΑΐμονα #ΟΠλάτων #Αΐμονας #Μυλοπόταμος #ΘερινόςΚινηματογράφος #ΟΠατούχας #Πολιτισμός #Κρήτη #VillageCinema #SummerNight

Το άρθρο 1η Βραδιά Θερινού Κινηματογράφου στον Αΐμονα Μυλοποτάμου εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

[…] Οι γονείς μου δεν είχαν αφήσει μια πατρίδα. Είχαν αφήσει μια πόλη, τη Θεσσαλονίκη, που είχε σφυρηλατήσει τον αρχικό της πολιτισμό στους κόλπους μιας αυτοκρατορίας, της οθωμανικής. Με καταγωγή από το Λιβόρνο, η οικογένειά μου πήρε την ιταλική υπηκοότητα τον δέκατο ένατο αιώνα, οι δε γονείς μου ήταν στη διαδικασία του εκγαλλισμού την εποχή της γέννησής μου.

Έχασε τη μάνα του στα εννιά, την θυμάται μέσα από το El Relicario τραγουδισμένο από την Ρακέλ Μεγιέρ (Raquel Meller).

Μια προσωπική κατάθεση ψυχής και μαζί τα πιστεύω και οι κανόνες της ζωής του βρίσκονται στο εξαιρετικό βιβλίο “Τα Διαμόνιά μου” που κυκλοφόρησε το 1999 από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου (με πρόλογο Σπήλιου Παπασπηλιόπουλου και μετάφραση από Δημήτρη Δημουλά). Είναι ένα μανιφέστο από το οποίο μπορεί κανείς ν’ αποκομίσει πολλά, για την πολιτική, για τις φιλίες, για την τηλεόραση και τον “κρετινισμό των μέντια”, για τους διανοούμενους και τους μη διανοούμενους, για τον αγώνα της αλήθειας και του λάθους, για την ηθική, την αυτοηθική και την ηθική της κατανόησης, για τη γνώση της γνώσης, τις αβεβαιότητες και τις αντιθέσεις, για τον ουνιβερσαλισμό, για τη Γαλλία, την Ευρώπη και τον Τρίτο κόσμο, για τις αντιστάσεις του: στο ναζισμό, στον σταλινισμό, σε “ό,τι αμείλικτο υπάρχει στην πολιτική και στις ανθρώπινες σχέσεις”, στη σκληρότητα του κόσμου. Αυτή την αντίσταση, λέει, “ενάντια στη σκληρότητα του κόσμου είναι ακριβώς αυτό που θα ονομάσω ελπίδα“.

Και για αυτή την ελπίδα έγραψαν με τον άλλο σοφό γέροντα Στεφάν Εσσέλ “Ο δρόμος της ελπίδας“.

Το τελευταίο βιβλίο που κυκλοφόρησε στα ελληνικά μόλις πρόσφατα είναι το “Ας αλλάξουμε δρόμο: Τα μαθήματα του κορονοϊού” (σε συνεργασία με τη Sabah Abouessalam, επιφανή γαλλομαροκινή κοινωνιολόγο, καθηγήτρια Πανεπιστημίου, σύζυγο και συνεργάτρια του Μορέν) πάλι από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου σε μετάφραση Θόδωρου Παραδέλλη. Άλλο ένα μανιφέστο του σοφού γέροντα Εντγκάρ Μορέν, του πάλαι ποτέ εμβληματικού διευθυντή του Γαλλικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών (CNRS), του ανθρώπου που μας καλεί, μετά και την πανδημία που έχει πλήξει ολόκληρο τον πλανήτη, να προβληματιστούμε, ν’ αναστοχαστούμε, ν’ αλλάξουμε ρότα, γιατί “το νεοφιλελεύθερο δόγμα επιδεινώνει σε τρομακτικό βαθμό τις κοινωνικές ανισότητες και ταυτόχρονα δίνει τεράστια ισχύ στις χρηματοοικονομικές δυνάμεις“.

Η πανδημία της COVID-19, γράφει, κατέδειξε την ευρωπαϊκή και την πλανητική κρίση, την έλλειψη αλληλεγγύης μεταξύ των χωρών, τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης και της μεγέθυνσης και χρειάζεται να προβληματιστούμε πάνω στα προβλήματα που έχουν βγει πια στην επιφάνεια: την απορρύθμιση των οικοσυστημάτων, τη συρρίκνωση της βιοποικιλότητας, τις επιπτώσεις στη γεωργία και στο σύστημα τροφίμων, την ουμανιστική κρίση που εκδηλώνεται ως “αναβίωση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, ως πριμοδότηση του οικονονομικού συμφέροντος εις βάρος όλων των άλλων“.

Αναπτύσσει 15 μαθήματα κορονοϊού, όπως τα ονομάζει, πάνω στην ύπαρξή μας, στον πολιτισμό μας, στην κοινωνική ανισότητα εν μέσω εγκλεισμού, στις ανεπάρκειες της σκέψης και της πολιτικής δράσης κ.ά. Στη συνέχεια μιλά για τις προκλήσεις της μετά τον κορονοϊό εποχής, την πρόκληση της δημοκρατίας, την οικολογική πρόκληση, την πρόκληση της ψηφιακής τεχνολογίας, της αβεβαιότητας, της οπισθοδρόμησης, της πολιτικής κρίσης κτλ.

Και τελειώνει με τις πολιτικές που χρειάζονται για ν’ αλλάξουμε δρόμο. Παγκοσμιοποίηση-αποπαγκοσμιοποίηση, μεγέθυνση-απομεγέθυνση, ανάπτυξη-σύμπτυξη, ενότητα-ποικιλομορφία: δίπολα που πρέπει να (ξανα)σκεφτούμε. Στο κέντρο, ο ουμανισμός, ένας “αναγεννημένος ουμανισμός” κι ένας “πλανητικός ουμανισμός“, όπως λέει. Μιλά για μεταρρυθμιστικές πολιτικές, αλλά και για προσωπική μεταρρύθμιση και ηθική ανανέωση, επικαλούμενος τον Γκάντι που έλεγε: “Ας γίνουμε η αλλαγή που θέλουμε να δούμε στον κόσμο“. Και συχνά επαναλαμβάνει: “η συνειδητοποίηση της κοινής μας γήινης μοίρας πρέπει ν’ αποτελέσει το θεμελιώδες γεγονός του αιώνα μας“.

Ξέρει ότι αυτά που σκέφτεται και προτείνει μπορεί να φαντάζουν εξωπραγματικά, ουτοπικά, όμως υπάρχουν, λέει, μυριάδες σπόροι που βλασταίνουν, υπάρχει ελπίδα. Ένας νέος 100 χρονών ο Edgar Morin, που γεννήθηκε σαν σήμερα το 1921 στο Παρίσι, μας δίνει τέσσερις αρχές ελπίδας, γιατί η ελπίδα, γράφει, δεν είναι βεβαιότητα, “περιλαμβάνει τη συναίσθηση των κινδύνων και των απειλών, αλλά μας ωθεί να πάρουμε θέση και να στοιχηματίσουμε¨.

“Ξέρω ότι, στην περιπέτεια του κόσμου, η ανθρωπότητα είναι μ’ έναν καινούργιο τρόπο υποκείμενο και αντικείμενο της άρρηκτης σχέσης μεταξύ αφενός της δύναμης που ενώνει (Έρως), αφετέρου της δύναμης που αντιτίθεται (Πόλεμος), καθώς και της δύναμης που καταστρέφει (Θάνατος). Η πλευρά του Έρωτα είναι κι αυτή αβέβαιη, γιατί μπορεί να τυφλωθεί, και απαιτεί νοημοσύνη, ακόμη περισσότερη νοημοσύνη, όπως και αγάπη, ακόμη περισσότερη αγάπη“.

Πηγή: katerinatoraki.blogspot.com

Το άρθρο Εντγκάρ Μορέν: ένας νέος εκατό χρονών που μας καλεί ν’ αλλάξουμε δρόμο, να συνειδητοποιήσουμε την κοινή μας γήινη μοίρα εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

~.~

«ΜΝΗΜΗ» VI.

Είχες φυτέψει στην αυλή μας λουλούδια.
Ο σπόρος που κύλησε από τ’ άγια σου χέρια
κράτησε καιρό μέσα του τη δύναμη της ζωής.
Προχτές ανοίχτηκε στο φως ένα τριαντάφυλλο
και είπε πως είναι η Ομορφιά
που δεν πεθαίνει με τον θάνατο.

(Απόπλους, 1963, από την ενότητα «Ξανθίππη»)

///

ΤΟ ΠΑΡΑΞΕΝΟ ΣΠΙΤΙ

Ζούσαμε τέσσερις σ’ ένα παράξενο σπίτι
στοιχειωμένο από νοσταλγία κι αναπόληση.
Ο ένας έφυγε μετά το μεσημέρι κι ο άλλος
πέθανε την ώρα που φύτευε τριαντάφυλλα.
Απομείναμε δυο σε χωριστά δωμάτια
περιφραγμένοι με εύπλαστα συναισθήματα.
Τ’ απογεύματα μετά τις ανοιξιάτικες μπόρες,
καθώς ανεβαίνουν από τα νοτισμένα χώματα
σαν καπνοί από θειάφι οι θύμησες,
σφιγμένα σ’ επίσημες μαύρες φορεσιές
βγαίνουν σεργιάνι τα πρόσωπα που αγαπήσαμε
και έκαναν ελάχιστη τη μικρή ζωή μας φεύγοντας.
Τότε, μες από τις δακρυσμένες φυλλωσιές
και τα κλαμένα μάτια των καρπών που αιωρούνται,
κουνάμε δειλά τα χέρια στους άλλους δυο
που διασχίζουν απόκοσμοι τον κήπο
χωρίς να βλέπονται, αμίλητοι κι αγνώριστοι.
Και οι περίοικοι έχουν να πουν πώς, όταν
προβάλλει στην ανατολή ο ήλιος και φεύγει
στη δύση η σελήνη, δεν είναι παρά
τα προσφιλή χαμένα πρόσωπα
που διεκδικούν τη μνήμη μας
πάνω απ’ το παράξενο σπίτι.

Ο κόσμος αρχίζει στα μάτια και τελειώνει στα όνειρα.

(Επιστροφές, 1973)

///

Δέντρα γυμνά
ποτάμια θολωμένα.
Η ομίχλη σέρνεται
σαν φίδι.
Εδώ ν’ ανθίσει διάλεξε
αμετανόητη
η μυγδαλιά.

***

Κράτησα χρόνια τούτο το προσωπείο.
Περπάτησε μαζί μου πείνασε κρύωσε δοκιμάστηκε.
Στις νύχτες του φεγγαριού τραγουδούσε
ανάβοντας ένα ένα τ’ αστέρια.
Το φόρεσα με χώρεσε γινήκαμε ένα.
Ρίζωσε μέσα μου και βλάστησε. Τώρα
αρνούμαι να το παραδώσω στους αργυραμοιβούς.

(Και τα δύο, Αλφαβητάρι, 1976)

///

ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ

Άραξα σε τούτο τ’ ακρογιάλι
πολιορκημένος απ’ τη χαλκοπράσινη
αρματωσιά της θάλασσας.
Ο χωματόδρομος που κατεβαίνει
σαν γιδοκέρατο ώς το κύμα
τα βούρλα οι καλαμιές και τα φρύγανα
που υποκλίνονται σ’ όποιον άνεμο και να φυσά
δεν μπορούν να μου προσφέρουν βοήθεια.
Τις νύχτες η βοή του πελάγου
μπαίνει στις στενές γλώσσες της στεριάς
κι από κει περνάει σε στόματα γερόντων
που αφηγούνται πάθη και καημούς
-η μόνη αληθινή παρουσία δίπλα μου
μετά τη σιωπή.
Κι ύστερα έρχονται οι νεκροί
με τις κιτρινισμένες φωνές
μπαλσαμωμένοι στα τυλιγάδια
παντιέρες σημαίες και λάβαρα
μιας μάχης χαμένης πριν αρχίσει
αόρατη λιτανεία που διαβαίνει
τις στεριές τα πέλαγα και τον καιρό
αφήνοντας στο πέρασμά της
αποκαΐδια και σκουριασμένα λάφυρα.
Δεν ξέρω πού αρχίζει και πού τελειώνει
αυτή η εφιαλτική πομπή
δεν μπορώ πια να διακρίνω
τους ζωντανούς από τους πεθαμένους.
Παίρνω το χωματόδρομο που κατεβαίνει
σαν γιδοκέρατο ώς το κύμα
ανάμεσα σε βούρλα καλαμιές και φρύγανα
για να ματίσω τα δίχτυα ν’ ανοίξω
τα πανιά για το δικό μου ταξίδι.

Αν, μετά από χρόνια, ανταμώσετε
σ’ αυτό ή σε άλλο ακρογιάλι
το ναυαγισμένο σκαρί μου
είμαι βέβαιος ότι θα πείτε
πως ετοίμαζα κι εγώ παντιέρες
μιας μάχης χαμένης πριν αρχίσει
σημαίες και λάβαρα χιλιοτρυπημένα
για να κυκλοφορούν ανάμεσά τους
τα θερμά λόγια του ήλιου
και τα όνειρα.

(Νέκυια, 1978)

///

Ι.

Τα πράγματα είναι όπως τα γνώρισες.
Λίγο χειρότερα ίσως, γιατί
ο άνθρωπος συνηθίζει τις συφορές.
Η συφορά είναι ένα σκληρό προσκεφάλι όπου πλαγιάζω
και δε λέει να με πάρει ο ύπνος.
Τις νύχτες βυθίζομαι
σ’ ένα μαύρο που αναιρεί το σκοτάδι
και μετρώ εκατό άσπρα πρόβατα
που ωρίμασαν για τη Λαμπρή
ή παραδίνομαι στα όνειρα. Σιγά σιγά συνηθίζω…
Κι όταν ανέβει ο ήλιος
πρέπει να στύψω δυνατά μιαν αχτίδα
για να κατεβάσει μια σταγόνα φως.
Ύστερα αρχίζω το πάρε δώσε με τις λέξεις
που κυκλοφορούν σαν λεωφορεία
ή σαν παραποιημένη είδηση.
Ξέρεις, απ’ όλα τα μέσα συγκοινωνίας
τα πιο σαράβαλα είναι οι λέξεις·
κάθε τόσο μ’ εγκαταλείπουν μεσοστρατίς.
Κάποτε
με λιγοστές φράσεις μπορούσες
να ταξιδέψεις μιαν απόσταση πολλών χρόνων.
Τώρα βάζω τις λέξεις στη σειρά
φράζω την έξοδο με μιαν ολοστρόγγυλη τελεία
μα κείνες δραπετεύουν
γλιστρώντας
πάνω στον άσπρο τοίχο της σελίδας.
Προτιμούν να γίνουν σύνθημα σε διαδήλωση
διαφημιστικό μήνυμα
ουρλιαχτό ζώου
την ώρα που σωριάζεται ο κατάδικος πυροβολημένος.
Πώς να σου γράψω, Ερμόλαε;
Βρίσκομαι πάνω σ’ ένα κάρο
κατηφορίζοντας στενά καλντερίμια·
τ’ άλογα αφήνιασαν και σπάσαν τα γκέμια.
Πώς να σου γράψω;
Οι λέξεις που μου απόμειναν μυρίζουν σφαγείο.
Τις αποθέτω με τρυφεράδα στο χαρτί
μα κείνες αφορμίζουνε και στάζουν αίμα
όπως οι τρυπημένες παλάμες
του Εσταυρωμένου.

(Γράμματα στον Ερμόλαο, 1981)

///

ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΘΑ ’ΡΘΟΥΝ

Τα χρόνια που θά ’ρθουν
έχουν ένα πρόσωπο που δεν μας μοιάζει.
Λιγότερα δέντρα, περισσότερες σκιές
αναποφάσιστα ποτάμια και βουρκωμένες θάλασσες.
Μόνον τα δάχτυλα κρατούν σφιγμένη
τη δική τους αμετάφραστη γλώσσα
και οι ψίθυροι στους κλειστούς χώρους
θυμίζουν πώς γεννιέται ένα λουλούδι.

Τα χρόνια που θά ’ρθουν
τα έχουμε κιόλας ζήσει σε βαθιά σιωπή.
Νυχτώνει πάνω στην πόλη. Ετοιμάσου!
Μεταναστεύουμε σε άλλα τοπία
ταξιδεύοντας μέσα στα νεύρα
ενός γέρου πλάτανου, στο κελάρυσμα του νερού,
στην παιδική αθωότητα.

Τα χρόνια που θά ’ρθουν
με μια γεύση στάχτης στις μέρες τους
πάνω από τα ερείπια της πόλης
τροφή για την αξίνα του αρχαιολόγου
είναι γηγενή και αταξίδευτα
στις νύχτες του φεγγαριού.

Τα χρόνια που θά ’ρθουν
πάνω από τα ερειπωμένα μας βλέμματα
δεν θα θυμούνται τους κλειστούς χώρους
και τα κορμιά μας ακυβέρνητα
στις νύχτες του φεγγαριού.

Τα χρόνια που θά ’ρθουν
πάνω από την προϊστορική ζωή μας
μικρά λουλούδια στη λησμονιά
της καινούριας αγέρωχης μέρας.

Τα χρόνια που θά ’ρθουν
τυφλά κι ανονείρευτα απ’ το πλατάγιασμα
μιας παγωμένης φτερούγας.

Τα χρόνια
που θά ’ρθουν

έφτασαν.

(Κλειδούχος μοίρα, 1993)

///

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Έχει μετέλθει πολλά επαγγέλματα.
Σε δύσκολες ώρες ιδιώτευσε
ως μεσίτης πόθων και ως προξενητής
ανεκπλήρωτων ονείρων. Επιδόθηκε
στην εκμάθηση ξένων γλωσσών: της σιωπής,
των χρωμάτων, της αφής, της μουσικής,
των ψιθύρων. Με ιδιαίτερη ευχέρεια
χειρίζεται τη διάλεκτο του μαύρου, ιδίως
όπως ομιλείται μεσουρανούντος του ήλιου.
Προσφάτως παρακολουθεί ιδίαις δαπάναις
μαθήματα αποχρώσεων και υπεκφυγών.
Στον ελεύθερο χρόνο του
προτιμά να διαβάζει ολιγοσέλιδα βιβλία
κυρίως για τα ίχνη αίματος
που αφήνουν στα δάχτυλα
καθώς τα ξεφυλλίζεις.

(Υπαινιγμοί, 2007)

///

ΜΑΓΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ

Γυναίκες που δουλεύουν
Σε εργοστάσια και χωράφια

Γερασμένες γυναίκες που βλέπουν
Στο κρεβάτι τον άρρωστο άντρα τους

Άλλες που άλλαξαν με γάμους
Δύο και τρία αντρικά σώματα

Έφηβες που απορούν και θαυμάζουν
Τις αλλαγές στο ριγηλό σώμα τους

Νέες κοπέλες που ονειρεύονται
Το νυφικό και τον γάμο τους

Νέα κορίτσια που υπέστησαν
Την πρώτη τους έκτρωση

Γυναίκες που λαχταρούν κρυφά
Ένα άλλο γυναικείο σώμα

Γυναίκες που αδημονούν
Για τη βραδινή αγκαλιά του άντρα τους

Γυναίκες που γυρνάνε στο σπίτι
Κουρασμένες από τη δουλειά της ημέρας

Γυναίκες που παρέμειναν ανέγγιχτες
Ανέραστες με νεκρό σώμα

Μεσόκοπες που αρχίζουν να τρέμουν
Καθώς τις εγκαταλείπει η επιθυμία

Ηλικιωμένες που βλέπουν τις νεαρές
Και φαντάζονται τα φλογερά κρεβάτια τους

Γριές που το σώμα τους έχει ξεχάσει
Την αλλοτινή θέρμη του έρωτα

Πόρνες που πιστεύουν πως διατηρούν
Την παιδική αθωότητα

Γυναίκες υψηλόβαθμα στελέχη
Σε πολυεθνικές εταιρείες

Μανάδες που η τύχη τους έδωσε
Ένα ανάπηρο παιδί

Γυναίκες που περιποιούνται
Μνήματα προσφιλών τους

Ποιες διαβάζουν ποιήματα;

(Με δίχτυ τον άνεμο, 2015)

Πηγή: neoplanodion.gr

Το άρθρο Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Μια αυτοανθολογία (6.12.1939 – 30.5.2026) εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.

Ο Νίκος Καρούζος γεννήθηκε στις 17 Ιουλίου του 1926 στο Ναύπλιο και πέθανε στις 28 Σεπτεμβρίου του 1990 στην Αθήνα. Ο πατέρας του ήταν δάσκαλος. Στρατευμένος στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο, διώχτηκε κατά τη διάρκεια του εμφυλίου και εξορίστηκε μετά τη συνθηκολόγηση της Βάρκιζας.

Η μητέρα του ήταν κόρη ιερωμένου και δασκάλου. Κατά τη διάρκεια των γυμνασιακών του χρόνων, ο Καρούζος έδρασε στην ΕΠΟΝ και εξορίστηκε στην Ικαρία (1947) και στη Μακρόνησο (1951), από όπου έφυγε τελικά το 1953 μετά το νευρικό κλονισμό. Παντρεύτηκε δύο φορές, το 1955 τη Μαρία Δαράκη, με την οποία έζησε λίγους μόλις μήνες και το 1963 τη Μαίρη Μεϊμαράκη, από την οποία χώρισε το 1980. Από το 1981 και ως το τέλος της ζωής του, τον συντρόφεψε η Εύα Μπέη. Σπούδασε νομικά και πολιτικές επιστήμες στην Αθήνα, δεν ολοκλήρωσε όμως τις σπουδές του, καθώς ήδη από το 1941 είχε στραφεί στην ποίηση.

Το 1949 πραγματοποίησε την πρώτη επίσημη εμφάνιση του στο χώρο των γραμμάτων με τη δημοσίευση του ποιήματός του «Σίμων ο Κυρηναίος» στο περιοδικό «Ο Αιώνας μας». Η πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Η επιστροφή του Χριστού» εκδόθηκε το 1954.

Στους λογοτεχνικούς κύκλους έγινε πιο γνωστός στη δεκαετία του 60’ με τις συλλογές «Η έλαφος των άστρων», «Ο υπνόσακκος» και «Πενθήματα». Ακολούθησαν πολλές ακόμη συλλογές και συγκεντρωτικές εκδόσεις των ποιημάτων του, ως τη συγγραφή του τελευταίου του ποιητικού έργου «Αιώρηση», γραμμένου στις 29 Αυγούστου 1990 στο νοσοκομείο, όπου ο ποιητής νοσηλευόταν τα δύο τελευταία χρόνια της ζωής του, άρρωστος από καρκίνο. Συνεργάστηκε με πολλά περιοδικά, ενώ με τιμήθηκε με το Β’ Κρατικό Βραβείο ποίησης (1963), το βραβείο της ομάδας των Δώδεκα (1963), το Α’ Εθνικό Βραβείο ποίησης, από κοινού με τους Τάκη Βαρβιτσιώτη και Μίλτο Σαχτούρη (1972) και το Α’ Κρατικό Βραβείο Ποίησης (1988).

Ο στοχαστής

Ο Νίκος Καρούζος ξεκίνησε την ποιητική του διαδρομή από το κατάλυμα της θρησκευτικής πίστης, για να υιοθετήσει βαθμιαία το πνεύμα μιας θεμελιακής αμφισβήτησης: κάνοντας την αρχή από το γκρέμισμα των ουράνιων και των επίγειων θεών, θα φτάσει αργότερα μέχρι την προκήρυξη για την ανάγκη μιας επαναστατικής διαστολής του κόσμου. Ο Καρούζος δεν είναι, βεβαίως, ούτε συνηθισμένος πιστός ούτε κλασικός επαναστάτης.

Η απόγνωση της ανθρώπινης ύπαρξης δεν χωρίζεται, για τον Καρούζο, από την οδύνη της Ιστορίας.

Έζησε με τον Σαιν Ζύστ και τον Κουτόν, με τον Ροβεσπιέρο και τον Μακρυγιάννη, με τον Σολωμό και τον Παπαδιαμάντη, με τον Ηράκλειτο και τον Κάφκα, με τον Λένιν, τον Τρότσκι, τους μπολσεβίκους, τους ναύτες της Κρονστάνδης, τον Γκουεβάρα, τον δολοφονημένο απ΄ τους φασίστες του Σαλβαντόρ αρχιεπίσκοπο Ρομέρο, τους μακρονησιώτες και τους εξόριστους της Ικαρίας, τους ταπεινούς και τους εξεγερμένους όπου γης. Ήταν οικουμενικός στην Τέχνη και στην Επανάσταση, στα βάθη της παράδοσης και της πρωτοπορίας.

Διάλογος πρῶτος

Σὰ νὰ μὴν ὑπήρξαμε ποτὲ
κι ὅμως πονέσαμε ἀπ᾿ τὰ βάθη.
Οὔτε ποὺ μᾶς δόθηκε μία ἐξήγηση
γιὰ τὸ ἄρωμα τῶν λουλουδιῶν τουλάχιστον.
Ἡ ἄλλη μισή μας ἡλικία θὰ περάσει
χαρτοπαίζοντας μὲ τὸ θάνατο στὰ ψέματα.
Καὶ λέγαμε πὼς δὲν ἔχει καιρὸ ἡ ἀγάπη
νὰ φανερωθεῖ ὁλόκληρη.
Μία μουσικὴ
ἄξια τῶν συγκινήσεών μας
δὲν ἀκούσαμε.
Βρεθήκαμε σ᾿ ἕνα διάλειμμα τοῦ κόσμου
ὁ σῴζων ἑαυτὸν σωθήτω.
Θὰ σωθοῦμε ἀπὸ μία γλυκύτητα
στεφανωμένη μὲ ἀγκάθια.
Χαίρετε ἄνθη σιωπηλὰ
μὲ τῶν καλύκων τὴν περισυλλογὴ
ὁ τρόμος ἐκλεπτύνεται στὴν καρδιά σας.
Ἐνδότερα ὁ Κύριος λειτουργεῖ
ἐνδότερα ὑπάρχουμε μαζί σας.
Δὲν ἔχει ἡ ἁπαλὴ ψυχὴ βραχώδη πάθη
καὶ πάντα λέει τὸ τραγούδι τῆς ὑπομονῆς.
Ὢ θὰ γυρίσουμε στὴν ὀμορφιὰ
μία μέρα…
Μὲ τὴ θυσία τοῦ γύρω φαινομένου
θὰ ἀνακαταλάβει, ἡ ψυχὴ τὴ μοναξιά της.

Ο επαναστάτης

Σε μια από τις τελευταίες του συνεντεύξεις αναφερόταν στην κατάρρευση των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού» που συντελούνταν εκείνο τον καιρό, επιμένοντας ο ίδιος στη σοσιαλιστική προοπτική:

«Για να δούμε τι θα προκύψει. Η πλευρά της Ιστορίας που είναι ο ακροβάτης, η επανάσταση, θα σταθεί στο σχοινί ή θα πέσει; Γιατί, αν πέσει, θα έχουμε την πλήρη παλινόρθωση του καπιταλισμού σε όλη τη Σοβιετική Ενωση και την Κίνα, γιατί σε χώρες όπως η Ανατολική Γερμανία η παλινόρθωση έχει ήδη συντελεστεί. Αν λοιπόν σταθεί ο ακροβάτης, είναι πολύ πιθανό ο άνθρωπος να φτάσει στην αταξική κοινωνία, αφού φυσικά φτάσει μέσα από τη συνείδησή του σ’ αυτή την κοινωνία. Χρειάζεται η από μέσα ανύψωση του ανθρώπου, που θα γίνει εφικτή μόνο με τη σοσιαλιστική παιδεία που θα αφήσει τη σοσιαλιστική ηθική ν αναπτυχθεί. Το θέμα δεν είναι η σοσιαλιστική ιδεολογία – αυτό είναι εύκολο. Το θέμα είναι η σοσιαλιστική ψυχολογία – αυτό είναι το δύσκολο».

Ο άνθρωπος…με χιούμορ

Το χιούμορ, σε όλες τις διαβαθμίσεις και τις ποικιλίες του, είναι ένα ακόμη όπλο που θα χρησιμοποιήσει ο Νίκος Καρούζος στον διαρκή αγώνα του εναντίον της υπαρξιακής απόγνωσης αλλά συχνά και εναντίον της απαράδεκτης πολιτικής και πνευματικής οργάνωσης της κοινωνίας μας.

Διαβάζουμε ενδεικτικά στο ποίημα «Κοντά στον κάθε ήλιο», ένα ποίημα συγκλονιστικής ποιητικής αυτογνωσίας: «Είμαστε ακόμη στην προϊστορία του χιούμορ», γιατί, όπως θα γράψει αλλού, «Το χιούμορ είναι βραδύτητα· δεν είναι για βιαστικούς». Εξάλλου, ακόμη και τα πιο αγωνιώδη ερωτήματα της ύπαρξης μπορούν να αντιμετωπιστούν με το χιούμορ, ένα είδος μεταφυσικού χιούμορ, όπως διαβάζουμε στον τίτλο ενός ποιήματος: «Το σύμπαν έμοιαζε καμωμένο για να διασκεδάσω μαζί με την αιωνιότητα μόνος», «ερεβώδη αστειάκια στο στίβο της νόησης», «καταλήγω πως η μια αλήθεια είναι το χιούμορ της άλλης».

Ο ίδιος ομολογεί: «Εγώ, κύριοι, τη διασκεδάζω την αποτυχία μου στην ύπαρξη», «Θα συνεχίσω την ποίηση μονάχα για πλάκα», «Η ζωή μάς προτρέπει σταθερά ναν το ρίξουμε στα ανέκδοτα», «Δεν παίζω σοβαρότητα», «Η μια μου λέξη ας κοροϊδεύει πάντα την άλλη». Δεν διστάζει εξάλλου να δηλώσει «Γελοίος όσο και το γέλιο». Αν και πρέπει να έχουμε πάντα υπόψη μας τη διευκρίνιση των ανθρωπολόγων ότι «Το χιούμορ και το γέλιο, αν και στενά συνδεδεμένα, δεν πρέπει να θεωρούνται αδιαχώριστα, θα ήταν λάθος να υποθέσουμε ότι το κριτήριο για το αστείο είναι το κατά πόσον προκαλεί γέλιο ή όχι. Δεν είναι απαραίτητο να μπούμε στη φυσιολογία και την ψυχολογία του γέλιου, αφού είναι γενικά αποδεκτό ότι μπορεί κανείς να εκτιμήσει ένα αστείο χωρίς να γελάσει, καθώς και ότι μπορεί να γελάει για λόγους πέραν του ότι έχει αντιληφθεί ένα αστείο».

Ο Νίκος Καρούζος διέθετε στη ζωή του «ένα δαιμονικό χιούμορ για πρόσωπα και πράγματα. Κορόιδευε το λογής κατεστημένο με καυστικά σχόλια αλλά και μια βαθύτερη χριστιανική επιείκεια». Τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά διατηρούνται και στην ποίησή του:

Ο ποιητής κύριοι περισσεύει!

Μου το ‘παν οι τσιγγάνες ένα βράδυ.

Μου το ‘χε πει κι η μάνα μου παλιότερα:

«Πρόσεξε, πρόσεξε σ’ αυτό τον κόσμο που σ’ έφερα.

Στο λέω για το καλό σου, παιδάκι μου,

CINTURATO υπάρχει μόνο PIRELLI».

Μα εγώ δεν την άκουσα.»

Μετά τα τελευταία γενέθλια της ζωής του, στις 17 Ιουλίου 1990, κλείνοντας τα 64 και μπαίνοντας στα 65, ο Νίκος Καρούζος έλεγε με χαρμόσυνο πένθος: «65 χρονών πέθαναν και οι τρεις μέγιστοι άνθρωποι: ο Ηράκλειτος, ο Ιωάννης Σεβαστιανός Μπαχ κι ο Καρλ Μαρξ».

Αν δεν αγαπάς και τους τρεις, μη διαβάσεις τα ποιήματα του Καρούζου.

Ῥομαντικὸς ἐπίλογος

Μὴ μὲ διαβάζετε ὅταν δὲν ἔχετε
παρακολουθήσει κηδεῖες ἀγνώστων
ἢ ἔστω μνημόσυνα.
Ὅταν δὲν ἔχετε
μαντέψει τὴ δύναμη
ποὺ κάνει τὴν ἀγάπη
ἐφάμιλλη τοῦ θανάτου.
Ὅταν δὲν ἀμολήσατε ἀϊτὸ τὴν Καθαρὴ Δευτέρα
χωρὶς νὰ τὸν βασανίζετε
τραβώντας ὁλοένα τὸ σπάγγο.
Ὅταν δὲν ξέρετε πότε μύριζε τὰ λουλούδια
ὁ Νοστράδαμος.
Ὅταν δὲν πήγατε τουλάχιστο μιὰ φορὰ
στὴν Ἀποκαθήλωση.
Ὅταν δὲν ξέρετε κανέναν ὑπερσυντέλικο.
Ἂν δὲν ἀγαπᾶτε τὰ ζῶα
καὶ μάλιστα τὶς νυφίτσες.
Ἂν δὲν ἀκοῦτε τοὺς κεραυνοὺς εὐχάριστα
ὁπουδήποτε.
Ὅταν δὲν ξέρετε πῶς ὁ ὡραῖος Modigliani
τρεῖς ἡ ὥρα τὴ νύχτα μεθυσμένος
χτυποῦσε βίαια τὴν πόρτα ἑνὸς φίλου του
γυρεύοντας τὰ ποιήματα τοῦ Βιγιὸν
κι ἄρχισε νὰ διαβάζει ὦρες δυνατὰ
ἐνοχλώντας τὸ σύμπαν.
Ὅταν λέτε τὴ φύση μητέρα μας καὶ ὄχι θεία μας
Ὅταν δὲν πίνετε χαρούμενα τὸ ἀθῶο νεράκι.
Ἂν δὲν καταλάβατε πῶς ἡ Ἀνθοῦσα
εἶναι μᾶλλον ἡ ἐποχή μας.
ΠΡΟΣΟΧΗ
ΧΡΩΜΑΤΑ
Μὴ μὲ διαβάζετε
ὅταν
ἔχετε
δίκιο.
Μὴ μὲ διαβάζετε ὅταν
δὲν ἤρθατε σὲ ρήξη μὲ τὸ σῶμα…
Ὥρα νὰ πηγαίνω
δὲν ἔχω ἄλλο στῆθος.

Ποιητικές συλλογές

• Επιστροφή του Χριστού, Αθήνα, 1953
• Νέες Δοκιμές, Αθήνα, 1954
• Σημείο, 1955
• Είκοσι ποιήματα, Αθήνα, 1955
• Διάλογοι, 1956
• Ποιήματα, 1961
• Η Έλαφος των άστρων, 1962
• Ο Υπνόσακος, εκδ.Ζαρβάνος, 1964
• Πενθήματα, Αθήνα, 1969
• Λευκοπλάστης για μικρές και μεγάλες αντινομίες, 1971
• Χορταριαμένα χάσματα,εκδ. Εγνατία, 1974
• Απόγονος της νύχτας, εκδ.Πολυπλάνο, 1978
• Δυνατότητες και χρήση της ομιλίας, εκδ.Εγνατία, 1979, εκδ.Ερατώ, 1986
• Ο ζήλος του μη σχετικού με παροράματα, εκδ.Πολυπλάνο, 1980
• Μονολεκτισμοί και ολιγόλεκτα, εκδ.Εξάντας, 1980
• Φαρέτριον, εκδ. Ύψιλον, 1981
• Αναμνηστική λήθη, εκδ.Γοργώ, 1982
• Αντισεισμικός τάφος, εκδ.Εστία, 1984
• Συντήρηση ανελκυστήρων, εκδ. Καστανιώτης, 1986
• Νεολιθηκή νυχτωδία στην Κροστάνδη, εκδ.Απόπειρα, 1987
• Ερυθρογράφος, εκδ.Απόπειρα, 1988
• Λογική μεγάλου σχήματος, εκδ.Ερατώ, 1989
• Ευρεσεις από Κυανό κοβάλτιο, εκδ.Ίκαρος, 1991
• Θρίαμβος χρόνου, εκδ.Απόπειρα, 1997
• Οιδίπους τυραννούμενος και άλλα ποιήματα, ( φιλολογική επιμέλεια Μαρία Αρμυρά. Εκδόσεις Ίκαρος)

Μεταφράσεις

Χόρχε Λουί Μπόρχες-Ο δημιουργός και άλλα κείμενα, εκδ.Ύψιλον, 1980

Πεζά-δοκίμια

• Μεταφυσικές εντυπώσεις απ΄τη ζωη ως το θέατρο, εκδ.Άψινθος, 1966
• Περί ζωγράφων, εκδ.Galerie Titanium, 1988
• Πεζά κείμενα, εκδ.Ίκαρος, 1997

tvxs.gr

Το άρθρο Νίκο Καρούζο «θα γυρίσουμε στην ομορφιά μια μέρα…» εμφανίστηκε πρώτα στο PANCRETA ∙ Ειδήσεις, άρθρα & προτάσεις.