Η οροσειρά της Ίδης, πιο γνωστή ως Ψηλορείτης, βρίσκεται στο κέντρο της Κρήτης και καλύπτει ένα μεγάλο μέρος του Νομού Ηρακλείου και του Νομού Ρεθύμνης. Ανάμεσα στις πολλές κορυφές του και τις παραφυάδες του κύριου ορεινού όγκου, ξεχωρίζουν οι πέντε μεγαλύτερες του που είναι ο Τίμιος Σταυρός (2456m), ο Αγκαθιάς (2424m), η Στολίστρα (2325m), το Βουλομένου (2267m) και ο Κούσακας (2209m). Μάλιστα η κορυφή του Τιμίου Σταυρού είναι μεγαλύτερη μόλις κατά 3m της ψηλότερης κορυφής των Λευκών Ορέων (τις Πάχνες), όντας έτσι το ψηλότερο σημείο της Κρήτης.

Ο Ψηλορείτης προσφέρει μοναδικές συγκινήσεις σε όσους προσπαθήσουν να τον γνωρίσουν καλύτερα, καθώς σε αυτόν μπορεί κάποιος να δει μερικά από τα πιο εντυπωσιακά τοπία άγριας ομορφιάς. Μοναδικά σπήλαια, καρστικοί σχηματισμοί, βαθειά φαράγγια, μικρά οροπέδια, δάση, χωριά στην άκρη του γκρεμού και γυμνές αλπικές ζώνες συνθέτουν το ανεπανάληπτο σκηνικό στον Ψηλορείτη.

Ο επιβλητικός Ψηλορείτης ανέκαθεν προκαλούσε δέος στους επισκέπτες του. Έτσι, οι αρχαίοι Μινωΐτες τον θεωρούσαν ιερό βουνό και πολλοί μύθοι τον έχουν επίκεντρο. Το σπήλαιο του Ιδαίου Άντρου, κοντά στο άγριο οροπέδιο της Νίδας, συνδέθηκε με την ανατροφή του Δία, του σπουδαιότερου Θεού. Εκεί κοντά, στην πηγή της Ζωμίνθου, υπήρχε ιερή πηγή και μια μικρή πόλη.

Η λατρεία του Ψηλορείτη συνεχίστηκε ακόμη και στα χριστιανικά χρόνια. Ακόμη και σήμερα μπορείτε να επισκεφτείτε το πετρόκτιστο εκκλησάκι του Τιμίου Σταυρού, στην κορυφή της ομώνυμης κορυφής, το οποίο χτίστηκε πολύ παλιά. Στις 14 Σεπτεμβρίου κάθε χρόνο πολλοί πιστοί από όλη την Κρήτη ανεβαίνουν στον Τίμιο Σταυρό, μέσω του μονοπατιού που ξεκινάει από το οροπέδιο της Νίδας (4-5 ώρες ανάβαση) και διανυκτερεύουν στην κορυφή ώστε να προλάβουν την λειτουργία το άλλο πρωί (στις 15 Σεπτεμβρίου είναι του Τιμίου Σταυρού). Η θέα από την κορυφή είναι εκπληκτική, καθώς φαίνεται η Κρήτη σε όλο της το πλάτος, από το Ηράκλειο έως τα Αστερούσια, αλλά και από τη Γαύδο έως τη Χρυσή. Είναι μια μοναδική εμπειρία την οποία αξίζει να ζήσετε, αρκεί να έχετε προετοιμαστεί κατάλληλα για την παγωνιά που επικρατεί στα 2500m το βράδυ (η θερμοκρασία πέφτει υπό το μηδέν ακόμη και τον Αύγουστο). Επίσης δεν υπάρχει βλάστηση και νερό πάνω από τα 2000m, άρα φροντίσετε να έχετε νερό και καπέλο για την ανάβαση.

Rouvas gorge at Psiloritis Range

Το δάσος του Ρούβα στις νότιες πλαγιές του Ψηλορείτη

Παλαιότερα ο Ψηλορείτης καλυπτόταν από μεγάλα δάση τραχείας πεύκης, τα οποία πλέον είναι πολύ περιορισμένα. Τα δείγματα ωστόσο που έχουν απομείνει μαρτυρούν πως ήταν οι πλαγιές των βουνών πριν από μερικούς αιώνες. Ένα από τα μεγαλύτερα δάση της Κρήτης βρίσκεται κοντά στη Γέργερη Ηρακλείου, το πρινοδάσος του Ρούβα, το οποίο φιλοξενεί ενδημικά και σπάνια είδη φυτών, αλλά και ζώων. Επίσης νότια του Ψηλορείτη, στις πλαγιές από τον Ζαρό ως τα Βορίζια υπάρχει ένα αραιό δάσος από τραχεία πεύκη. Άλλα μικρότερα δάση βρίσκονται στο οροπέδιο του Βρομώνερου κοντά στον Κρουσσώνα και στο Παρδί, κοντά στο Αμάρι Ρεθύμνου.

Η πανίδα του Ψηλορείτη είναι πλούσια και εξαιρετικά σημαντική για την βιοποικιλότητα της Κρήτης. Στον Ψηλορείτη βρίσκουν καταφύγιο σπάνια αρπακτικά, όπως γυπαετοί, βιτσίλες και γεράκια. Επίσης, στο δάσος του Ρούβα βρίσκει καταφύγιο ένα από τα πιο σπάνια θηλαστικά της Ευρώπης, ο Κρητικός Αγριόγατος.

Εκτός από τα δάση του Ρούβα, στο Βρομώνερο και στο Παρδί, αξίζει να επισκεφτείτε τα όμορφα χωριά τριγύρω από τον Ψηλορείτη, αλλά και πάνω σε αυτόν. Στον ορεινό Μυλοπόταμο με πρωτεύουσα τα Ανώγεια θα γνωρίσετε αυθεντικούς Κρητικούς, ενώ στα χωριά νότια του Ψηλορείτη θα απολαύσετε τη μαγευτική θέα στον κάμπο της Μεσαράς. Από τα Ανώγεια μπορείτε να επισκεφτείτε το Οροπέδιο της Νίδας και το Ιδαίον Άντρον, την Αρχαία Ζώμινθο και το αστεροσκοπείο του Σκοίνακα. Επίσης, μπορείτε να επισκεφτείτε το οροπέδιο Λιβάδι και να κατεβείτε στο Ηράκλειο μέσω του εναλλακτικού δρόμου που περνάει από το φαράγγι της Γαϊδουροράχης.

Melidoni Cave
Το ιστορικό σπήλαιο του Γεροντόσπηλιου στο Μελιδόνι Μυλοποτάμου

Ο Ψηλορείτης είναι γεμάτος σπήλαια με σημαντικότερο το μαγευτικό σπήλαιο της Σφεντόνης στα Ζωνιανά, το οποίο είναι επισκέψιμο. Άλλα σπήλαια είναι αυτά του Καμηλάρη Τυλίσου, ο Γεροντόσπηλιος του Μελιδονίου, της Δόξας στον Μάραθο, το Καμαραϊκό, ο Χώνος του Σάρχου και στη Μαραθοκεφάλα. Επίσης, μπορείτε να επισκεφτείτε το καρστικό βαθούλωμα στο Βουλισμένο Αλώνι κοντά στην Τύλισο, το οποίο προέρχεται από κατάρρευση της οροφής μεγάλου σπηλαίου.

Ο γιγάντιος ορεινός όγκος του Ψηλορείτη αποθηκεύει τεράστιες ποσότητες νερού, κυρίως από τα χιόνια που υπάρχουν στις κορυφές ως τον Μάιο. Αυτές οι ποσότητες μέσω υπόγειων ποταμών φτάνουν σε πολλές περιοχές τριγύρω από τα βουνά. Έτσι, μπορείτε να επισκεφτείτε τις πανέμορφες πηγές στο Σπήλι, την λίμνη Βοτόμου στο Ζαρό, το φράγμα της Φανερωμένης στη Μεσαρά, αλλά και τις πηγές του Αλμυρού ποταμού στο Ηράκλειο.

Τα βουνά του Ψηλορείτη σκίζονται από μεγάλα και βαθειά φαράγγια. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε το καταπράσινο φαράγγι του Αγίου Νικολάου στον Ρούβα, το άγριο φαράγγι των Βοριζίων, του Αλμυρού που ξεκινάει από το οροπέδιο του Στρούμπουλα και των Πλατανιών Αμαρίου.